Tổ yến và đông trùng hạ thảo: Món quà Tết đắt giá nhưng cần hiểu đúng giá trị
Vào dịp Tết Nguyên đán, tổ yến và đông trùng hạ thảo thường được nhiều gia đình lựa chọn làm quà biếu sang trọng dành cho người thân, đặc biệt là các bậc cao niên. Không ít người tin rằng đây là những thực phẩm bổ dưỡng hàng đầu, có khả năng cải thiện sức khỏe một cách thần kỳ. Tuy nhiên, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo cần có cái nhìn đúng đắn và thận trọng hơn, tránh việc kỳ vọng quá mức vào công dụng của chúng.
Giá trị dinh dưỡng thực sự đến đâu?
Trao đổi với báo chí, PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì thuộc Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết từ xa xưa, những thực phẩm như tổ yến thường được xem là quý hiếm vì nguồn cung khan hiếm và khó tìm kiếm. Khi nguồn cung ít, giá trị của chúng tự nhiên được nâng cao trong nhận thức của người tiêu dùng.
Tiến sĩ, bác sĩ Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học Ứng dụng Việt Nam, giải thích rằng tổ yến thường được ví như "vàng trắng" trong ẩm thực nhờ chứa nhiều acid amin thiết yếu, khoáng chất và protein dễ hấp thu. Các nghiên cứu cho thấy nó có thể mang lại lợi ích như tăng cường hệ miễn dịch, bảo vệ xương khớp, hỗ trợ phát triển não bộ và cải thiện chức năng tiêu hóa.
Theo Y học cổ truyền, đông trùng hạ thảo có vị ngọt, tính ôn, tác động chủ yếu vào hai kinh Phế và Thận. Dược liệu này được cho là có tác dụng bổ phế, ích thận, tăng cường tinh tủy, hỗ trợ cải thiện các tình trạng như suy nhược thần kinh, ho kéo dài, đau mỏi lưng gối, liệt dương và di tinh.
Tuy nhiên, PGS Hưng nhấn mạnh rằng nếu nhìn vào bảng thành phần dinh dưỡng cụ thể, tổ yến không chứa quá nhiều chất đặc biệt như nhiều người vẫn tưởng tượng. Hàm lượng dinh dưỡng trong mỗi khẩu phần thực tế cũng không lớn. Đông trùng hạ thảo cũng tương tự, có thể có một số thành phần hỗ trợ sức khỏe, nhưng để khẳng định mức độ "bổ" đến đâu thì cần có nghiên cứu cụ thể về liều lượng, thời gian sử dụng và đối tượng phù hợp.
Nguy cơ từ sản phẩm nuôi trồng công nghiệp
Hiện nay, nhiều sản phẩm như yến sào hay đông trùng hạ thảo đã được nuôi trồng và sản xuất với quy mô lớn, phục vụ nhu cầu thị trường ngày càng tăng. Điều này khiến người tiêu dùng khó biết được quy trình nuôi, chế biến có đảm bảo chất lượng hay không, cũng như chất lượng thực sự của sản phẩm ra sao nếu không có kiểm định rõ ràng từ cơ quan chức năng.
PGS Hưng lấy ví dụ cụ thể: một số sản phẩm yến chế biến sẵn có thể chứa nhiều đường để tăng hương vị hấp dẫn. Điều này hoàn toàn không phù hợp với người mắc bệnh đái tháo đường hoặc những người cần hạn chế đường trong khẩu phần ăn hàng ngày. Vì vậy, trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm nào, người dân nên đọc kỹ nhãn mác để nắm rõ thành phần, hàm lượng dinh dưỡng cũng như các chất phụ gia đi kèm.
Hiểu đúng để sử dụng an toàn và hiệu quả
Nhiều người có thói quen sử dụng tổ yến, đông trùng hạ thảo với kỳ vọng bồi bổ sức khỏe nhanh chóng, nhưng theo chuyên gia, việc dùng bao nhiêu, trong thời gian bao lâu, có phù hợp hay không còn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe cụ thể của từng cá nhân. Những đối tượng như người có bệnh nền, người cao tuổi hoặc người cần kiểm soát đường huyết, mỡ máu… càng cần phải thận trọng hơn khi sử dụng.
"Trong trường hợp có bệnh lý hoặc cần chế độ ăn đặc biệt, tốt nhất nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi sử dụng thường xuyên", PGS Nguyễn Trọng Hưng khuyến cáo.
Ông cũng nhấn mạnh rằng những món quà như tổ yến, đông trùng hạ thảo nên được nhìn nhận như một nét văn hóa, một cách thể hiện tình cảm chân thành trong dịp Tết hơn là "thực phẩm chữa bệnh" hay "thuốc bổ" thần thánh. Không nên vì tin tưởng quá mức mà sử dụng liên tục, với số lượng lớn hoặc thay thế cho các chế độ dinh dưỡng cân bằng khác.
Theo chuyên gia, nguyên tắc chung vẫn là ưu tiên thực phẩm tự nhiên, đa dạng và phù hợp với thể trạng từng người. Các sản phẩm chế biến sẵn, dù tiện lợi và mang ý nghĩa quà tặng cao, cũng chỉ nên dùng ở mức vừa phải. Dùng quá nhiều không chắc mang lại lợi ích rõ rệt, trong khi dùng quá ít hoặc không đúng cách cũng khó đạt được hiệu quả như mong đợi.
Trên thực tế, không phải sản phẩm nào cũng ghi rõ hàm lượng dinh dưỡng chi tiết trên bao bì, mà đôi khi chỉ liệt kê thành phần chung chung. Khi đó, người tiêu dùng rất khó đánh giá chính xác giá trị dinh dưỡng và mức độ phù hợp với tình trạng sức khỏe của bản thân và gia đình.
