Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã ghi nhận hơn 50.000 ca mắc sốt xuất huyết Dengue, tăng 2,5 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Dịch bệnh đang diễn biến khó lường khi chu kỳ bùng phát rút ngắn và phạm vi ảnh hưởng mở rộng trên toàn quốc.
Dịch sốt xuất huyết thay đổi quy luật
Thông tin được đưa ra tại tọa đàm “Sốt xuất huyết Dengue: Những diễn biến khó lường tại Việt Nam” nhân Ngày ASEAN phòng chống sốt xuất huyết Dengue (15/6), do Báo Sức khỏe & Đời sống tổ chức.
Theo ThS.BS Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), chu kỳ bùng phát sốt xuất huyết Dengue đang có xu hướng ngắn lại. Đỉnh dịch năm 2022 ghi nhận khoảng 371.000 ca mắc. Trung bình mỗi năm cả nước vẫn ghi nhận khoảng 150.000 ca.
Điều đáng lo ngại là dịch bệnh không còn tuân theo quy luật cũ. Trước đây, số ca mắc thường giảm mạnh vào cuối năm, nhưng năm 2025, bệnh nhân vẫn duy trì ở mức cao trong các tháng 11 và 12. Hệ quả là chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, số ca đã tăng 2,5 lần so với cùng kỳ năm trước.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
Theo ông Sơn, thời tiết bất thường với các đợt nắng nóng, độ ẩm cao xen kẽ mưa kéo dài từ đầu năm đã tạo môi trường lý tưởng cho muỗi truyền bệnh phát triển. Đáng chú ý, type huyết thanh DENV-2 hiện chiếm ưu thế, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các trường hợp bệnh nặng.
Thay đổi về độ tuổi mắc bệnh
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của dịch tễ sốt xuất huyết Dengue là sự thay đổi về độ tuổi mắc bệnh. PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1, cho biết trở ngại lớn nhất trong phòng chống bệnh hiện nay lại nằm ở tâm lý chủ quan của người dân.
Dù phần lớn đã nghe nói về sốt xuất huyết Dengue, nhiều người vẫn cho rằng đây là bệnh của người khác hoặc đánh giá thấp mức độ nguy hiểm. Khi bị sốt cao, không ít trường hợp tự mua thuốc điều trị tại nhà. Nhiều người trẻ cũng tin rằng bệnh sẽ không gây biến chứng nghiêm trọng cho mình.
Diễn biến nguy hiểm khi tưởng đã hồi phục
Sốt xuất huyết Dengue có diễn tiến hoàn toàn trái ngược với suy nghĩ thông thường. Giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 5 của bệnh, khi cơn sốt bắt đầu giảm và người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn, lại chính là thời điểm nguy hiểm nhất. Đây là lúc có thể xuất hiện các biến chứng nặng như sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nghiêm trọng hoặc suy đa tạng.
Sự chủ quan cùng đặc điểm diễn biến "đánh lừa" này khiến không ít bệnh nhân nhập viện muộn, làm tăng nguy cơ không qua khỏi. "Có những gia đình mất cùng lúc hai người con chỉ trong một mùa dịch vì phát hiện quá muộn. Dù ngành y tế đã rất nỗ lực, vẫn có những trường hợp chúng tôi không thể cứu được", PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng chia sẻ.
Di chứng và gánh nặng kinh tế
Theo các chuyên gia, tác động của sốt xuất huyết Dengue không chỉ dừng lại ở số lượng ca mắc. Nhiều bệnh nhân nặng dù được cứu sống vẫn có thể gặp các di chứng kéo dài như suy giảm trí nhớ, mất tập trung, mất ngủ, trầm cảm, rụng tóc hoặc rối loạn thị lực.
Bên cạnh đó là gánh nặng kinh tế rất lớn. Những trường hợp nặng phải lọc máu hoặc thở máy có thể tiêu tốn hàng trăm triệu đồng chi phí điều trị. Cá biệt, một số ca có tổng chi phí lên tới 500-600 triệu đồng.
Giải pháp phòng chống
Trong hơn nửa thế kỷ qua, các biện pháp phòng chống sốt xuất huyết Dengue chủ yếu dựa vào kiểm soát véc-tơ truyền bệnh như diệt muỗi, diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi và tăng cường giám sát dịch tễ. Đây vẫn được xem là tuyến phòng thủ đầu tiên.
Những năm gần đây đã xuất hiện thêm các công cụ hỗ trợ mới. Theo TS Angela Pratt, nhờ sự phát triển của công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI), các hệ thống cảnh báo sớm đang ngày càng chính xác hơn trong dự báo nguy cơ bùng phát dịch.
ThS.BS Võ Hải Sơn cũng cho biết ngành y tế đang phối hợp với các tổ chức quốc tế và doanh nghiệp để nghiên cứu triển khai thí điểm tiêm chủng tại một số địa phương. Kết quả sẽ là cơ sở để đánh giá trước khi xem xét đưa vaccine vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng.
Song song với đó, ngành y tế tiếp tục tăng cường kiểm soát muỗi truyền bệnh, đẩy mạnh truyền thông, nâng cao năng lực điều trị và từng bước ứng dụng dữ liệu môi trường, thời tiết để xây dựng hệ thống cảnh báo dịch sớm.
