Bệnh sốt xuất huyết Dengue đang có những diễn biến khó lường, mùa dịch đến sớm hơn, kéo dài hơn. Chỉ trong 5 tháng đầu năm, cả nước đã ghi nhận hơn 50.000 ca mắc, cao gấp 2,5 lần cùng kỳ năm trước.
Sốt xuất huyết Dengue đang phá vỡ mọi quy luật cũ
Chia sẻ tại tọa đàm “Sốt xuất huyết Dengue: Những diễn biến khó lường tại Việt Nam", diễn ra ngày 10/6 do Báo Sức khỏe & Đời sống phối hợp tổ chức, ThS.BS Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), cho biết chu kỳ bùng phát dịch có xu hướng ngắn lại. Dịch bệnh hiện không còn theo quy luật cũ.
Cụ thể, năm 2025, số ca tăng trở lại nhưng không giảm vào cuối năm như thường lệ, tháng 11, 12 vẫn ở mức cao. Hệ quả là 5 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận hơn 50.000 ca, cao gấp 2,5 lần cùng kỳ năm ngoái. Thời tiết diễn biến bất thường, đan xen nóng ẩm và mưa liên tục từ đầu năm đến nay tạo điều kiện tạo môi trường lý tưởng cho muỗi vằn sinh sôi.
“Đáng lo ngại hơn, sốt xuất huyết tuýp huyết thanh DENV-2 hiện chiếm ưu thế, làm tăng nguy cơ xuất hiện nhiều ca nặng”, ông Sơn nói.
Theo ông Sơn, công tác phòng chống sốt xuất huyết Dengue sẽ ngày càng khó khăn nếu thiếu sự quyết tâm và triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để bảo vệ và chăm sóc sức khỏe người dân.
Ba yếu tố chính dẫn đến dịch bệnh bất thường
TS Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam nêu bật 3 yếu tố chính dẫn đến dịch bệnh sốt xuất huyết diễn biến bất thường.
- Thứ nhất, biến đổi khí hậu tạo điều kiện cho muỗi vằn Aedes aegypti sinh sôi.
- Thứ hai, đô thị hóa nhanh với hạ tầng chưa đồng bộ tại các khu dân cư đông đúc.
- Thứ ba, dịch bệnh ngày càng khó dự báo, khiến hệ thống y tế gặp nhiều khó khăn trong việc chuẩn bị và chủ động ứng phó.
Tâm lý chủ quan - rào cản lớn nhất
Ở góc độ điều trị, PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1 (TPHCM), cho biết, nếu hơn 10 năm trước có tới 60-70% ca bệnh ở phía Nam là trẻ dưới 15 tuổi, thì nay tỷ lệ mắc giữa trẻ em và người trên 15 tuổi gần như ngang nhau.
Theo PGS Hùng, rào cản lớn nhất nằm ở chính tâm lý chủ quan. “Hầu hết người dân đều biết về sốt xuất huyết Dengue, nhưng vẫn nghĩ đó là chuyện nhà khác. Khi sốt cao thì tự mua thuốc, còn nhiều người trẻ cho rằng bệnh không quá nghiêm trọng với mình”, PGS Hùng chia sẻ.
Tuy nhiên, sốt xuất huyết Dengue có diễn biến rất khác với suy nghĩ thông thường. Giai đoạn nguy hiểm nhất thường rơi vào ngày thứ 3 đến thứ 5 của bệnh, khi người bệnh đã giảm sốt và cảm thấy khỏe hơn. Đây là thời điểm dễ xuất hiện các biến chứng nặng như sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nặng hoặc suy đa tạng.
Sự chủ quan cùng với đặc tính "đánh lừa" này đã khiến không ít ca được phát hiện quá muộn, làm tăng nguy cơ tử vong. “Có những gia đình mất cùng lúc hai người con chỉ trong một mùa dịch vì phát hiện quá muộn. Dù ngành y tế đã nỗ lực hết sức, vẫn có những trường hợp chúng tôi không cứu được”, PGS Hùng nói.
Gánh nặng bệnh tật và chi phí điều trị
Gánh nặng của bệnh sốt xuất huyết Dengue không chỉ nằm ở số ca mắc. Ngay cả những ca nặng được cứu sống cũng có thể để lại di chứng kéo dài ở cả người lớn và trẻ em, từ suy giảm trí nhớ, mất tập trung, mất ngủ, trầm cảm đến rụng tóc và rối loạn thị lực.
Về chi phí, những ca nặng phải lọc máu, thở máy có thể tốn tới hàng trăm triệu đồng mỗi ca, cá biệt lên đến 500-600 triệu đồng và tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế.
Nghiên cứu thí điểm vaccine phòng sốt xuất huyết
Trong hơn nửa thế kỷ qua, cuộc chiến chống sốt xuất huyết Dengue chủ yếu dựa vào kiểm soát véc-tơ truyền bệnh (diệt muỗi, diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi vằn) và giám sát dịch tễ. Đây vẫn là nền tảng và tuyến phòng thủ đầu tiên.
Hiện nay, đã có các công cụ phòng ngừa mới. TS Angela Pratt cho biết, các hệ thống cảnh báo sớm ngày càng cải thiện nhờ công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI), giúp dự báo xu hướng lây truyền chính xác hơn. Cùng với đó, vaccine trở thành công cụ dự phòng chủ động, giúp giảm nguy cơ mắc và giảm nguy cơ diễn tiến nặng, qua đó giảm gánh nặng điều trị và tử vong.
“Việt Nam đã cấp phép cho một loại vaccine sốt xuất huyết Dengue và sắp tới sẽ triển khai thí điểm để đánh giá tính khả thi đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng”, đại diện WHO cho biết.
Lãnh đạo Cục Phòng bệnh cho biết thêm, với sự hỗ trợ của tổ chức quốc tế và doanh nghiệp, ngành y tế đang nghiên cứu triển khai thí điểm tiêm chủng vaccine sốt xuất huyết tại một số địa bàn nhằm làm cơ sở đánh giá trước khi xem xét đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng.
Song song đó, ngành y tế tiếp tục đẩy mạnh kiểm soát muỗi, truyền thông, nâng cao năng lực điều trị và từng bước ứng dụng dữ liệu môi trường, thời tiết để cảnh báo dịch sớm.
