Tọa đàm “Sốt xuất huyết Dengue: Những diễn biến khó lường tại Việt Nam” đã được tổ chức nhằm hưởng ứng Ngày ASEAN phòng, chống sốt xuất huyết Dengue năm 2026. Sự kiện này nhằm chia sẻ thông tin, phân tích xu hướng gia tăng và thay đổi của bệnh sốt xuất huyết Dengue tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Các chuyên gia đã đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong công tác phòng, chống bệnh hiện nay, bao gồm hệ thống giám sát, phối hợp liên ngành, thay đổi hành vi cộng đồng và tác động của biến đổi khí hậu. Đặc biệt, tọa đàm đã phân tích tâm lý chủ quan của cộng đồng, tình trạng nhập viện muộn và các hệ lụy về sức khỏe, chi phí điều trị, quá tải y tế, năng suất lao động và đời sống xã hội.
Thực trạng đáng báo động
Thạc sĩ, bác sĩ Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, sốt xuất huyết Dengue được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xếp vào nhóm 10 mối đe dọa sức khỏe cộng đồng hàng đầu thế giới. Số ca toàn cầu đã tăng gấp 10 lần chỉ trong thập kỷ 2010-2019. Tại Việt Nam, dịch bệnh đã mở rộng ra khắp cả nước. Nhiều địa phương miền Bắc trước đây chưa từng có ca bệnh, nay đã xuất hiện sốt xuất huyết Dengue. Điển hình là đợt bùng phát năm 2022 ghi nhận 371 nghìn ca trên toàn quốc, trong khi trung bình những năm qua ghi nhận khoảng 150 nghìn ca mỗi năm.
Đáng lo ngại, dịch bệnh sốt xuất huyết hiện nay không còn theo quy luật cũ. Cụ thể, năm 2025, số ca tăng trở lại nhưng không giảm vào cuối năm như thường lệ, tháng 11 và tháng 12 vẫn ở mức cao. Hệ quả là 5 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 50 nghìn ca, cao gấp 2,5 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, thời tiết diễn biến bất thường, đan xen nóng ẩm và mưa liên tục từ đầu năm đến nay, tạo môi trường lý tưởng cho muỗi vằn sinh sôi và phát triển.
Giải pháp phòng chống
Thạc sĩ, bác sĩ Võ Hải Sơn cho biết thêm, để từng bước kiểm soát căn bệnh này, Chính phủ chỉ đạo các địa phương tổ chức chiến dịch phòng chống bệnh sốt xuất huyết chủ động trước khi gia tăng. Bộ Y tế ban hành các kế hoạch phòng chống dịch từ sớm, tổ chức các hội nghị phòng chống bệnh truyền nhiễm toàn quốc và khu vực. Đồng thời, đẩy mạnh truyền thông nguy cơ, cung cấp thông tin chính thống để người dân thực hiện các biện pháp phòng bệnh sốt xuất huyết tại cộng đồng.
Ngoài ra, với sự hỗ trợ của tổ chức quốc tế và doanh nghiệp, ngành y tế đang nghiên cứu triển khai thí điểm tiêm chủng vaccine sốt xuất huyết tại một số địa bàn nhằm làm cơ sở đánh giá trước khi xem xét đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng. Song song đó, ngành y tế tiếp tục đẩy mạnh kiểm soát muỗi, truyền thông, nâng cao năng lực điều trị và từng bước ứng dụng dữ liệu môi trường, thời tiết để cảnh báo dịch sớm.
Ý kiến chuyên gia quốc tế
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam nhận định: Ba yếu tố chính dẫn đến sự thay đổi lớn này là biến đổi khí hậu tạo điều kiện cho muỗi vằn Aedes aegypti sinh sôi; đô thị hóa nhanh với hạ tầng chưa đồng bộ tại các khu dân cư đông đúc; và dịch bệnh ngày càng khó dự báo, khiến hệ thống y tế gặp nhiều khó khăn trong việc chuẩn bị và chủ động ứng phó.
Trong hơn nửa thế kỷ qua, cuộc chiến chống sốt xuất huyết Dengue chủ yếu dựa vào kiểm soát véc-tơ truyền bệnh (diệt muỗi, diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi vằn) và giám sát dịch tễ - đây vẫn là nền tảng và tuyến phòng thủ đầu tiên. Hiện nay, đã có các công cụ phòng ngừa mới như các hệ thống cảnh báo sớm ngày càng cải thiện nhờ công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI), giúp dự báo xu hướng lây truyền chính xác hơn. Cùng với đó, vaccine trở thành công cụ dự phòng chủ động, giúp giảm nguy cơ mắc và giảm nguy cơ diễn tiến nặng, qua đó giảm gánh nặng điều trị và tử vong.
Tiến sĩ Angela Pratt cho biết: “Việt Nam hiện đã cấp phép cho một loại vaccine sốt xuất huyết Dengue, và sắp tới sẽ triển khai thí điểm để đánh giá tính khả thi đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng. Cá nhân tôi rất mong chờ kết quả từ chương trình này, bởi vaccine là một công cụ mới rất quan trọng trong “bộ công cụ” phòng chống dịch.”
Thay đổi dịch tễ và tâm lý chủ quan
Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1 (Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết: Một thay đổi quan trọng là sốt xuất huyết Dengue không còn là bệnh của riêng trẻ em - giờ đây, bất kỳ ai, ở bất kỳ độ tuổi nào cũng có thể mắc phải. Nếu hơn 10 năm trước có tới 60 đến 70% ca bệnh ở phía nam là trẻ dưới 15 tuổi, thì nay tỷ lệ mắc giữa trẻ em và người trên 15 tuổi gần như ngang nhau. Nói cách khác, bất kỳ ai trong gia đình cũng có thể mắc bệnh sốt xuất huyết Dengue.
Qua theo dõi người bệnh cho thấy, rào cản lớn nhất lại nằm ở chính tâm lý chủ quan. Hầu hết người dân đều biết về sốt xuất huyết Dengue, nhưng vẫn nghĩ “đó là chuyện nhà khác”. Khi sốt cao thì tự mua thuốc, nhất là không ít người trẻ tin rằng bệnh “chẳng nghiêm trọng gì với mình”. Trong khi đó, sốt xuất huyết Dengue lại diễn tiến trái ngược hoàn toàn với cảm nhận thông thường. Bởi ngày thứ 3 đến 5, khi cơn sốt đã giảm và người bệnh tưởng đã khỏe lại, mới chính là giai đoạn có thể nguy hiểm nhất, bệnh dễ trở nặng nhất, với các biến chứng như sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nặng, suy đa tạng. Sự chủ quan cùng với đặc tính “đánh lừa” này đã khiến không ít ca được phát hiện quá muộn, làm tăng nguy cơ tử vong.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thanh Hùng chia sẻ: “Đáng lo ngại, ngay cả những ca nặng được cứu sống cũng có thể để lại di chứng kéo dài ở cả người lớn và trẻ em: từ suy giảm trí nhớ, mất tập trung, mất ngủ, trầm cảm đến rụng tóc và rối loạn thị lực. Về chi phí, những ca nặng phải lọc máu, thở máy có thể tốn tới hàng trăm triệu đồng mỗi ca, cá biệt lên đến từ 500 đến 600 triệu đồng, và tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế. Bên cạnh đó, bệnh còn tạo gánh nặng cho gia đình người bệnh, nhiều ca cần người thân nghỉ việc nhiều ngày để túc trực chăm sóc và gây tâm lý lo lắng kéo dài. Do vậy, việc phát hiện sớm bệnh và hiểu rõ những vấn đề lâm sàng trong từng giai đoạn của bệnh giúp chẩn đoán sớm, điều trị đúng và kịp thời, nhằm cứu sống người bệnh.”
Thông tin từ Bộ Y tế
Theo Bộ Y tế, sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus lây truyền qua muỗi vằn Aedes (muỗi vằn), gồm có Aedes aegypti (véc-tơ truyền bệnh chủ yếu) và Aedes albopictus, đã lan rộng nhanh chóng trên toàn cầu. Đây là một căn bệnh nguy hiểm, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.
Virus sốt xuất huyết Dengue có 4 tuýp huyết thanh. Mỗi tuýp đều có thể gây ra sốt xuất huyết Dengue từ nhẹ đến nặng. Người đã nhiễm sốt xuất huyết Dengue với 1 tuýp huyết thanh trước đó vẫn có nguy cơ mắc bệnh bởi 3 tuýp còn lại. Lần nhiễm thứ 2 có nguy cơ bệnh nặng hơn lần trước. Nhiễm 1 lần với 1 tuýp huyết thanh sẽ mang lại khả năng miễn dịch dài hạn với chính tuýp huyết thanh đó, và bảo vệ chéo ngắn hạn với 3 tuýp huyết thanh còn lại.
Theo đó, ghi nhận 41% tỷ lệ mắc và nguy cơ bệnh nặng cao hơn ở trẻ em mắc sốt xuất huyết Dengue lần thứ 2, so với trẻ mắc sốt xuất huyết Dengue lần đầu. Đáng chú ý, khoảng 75% các trường hợp nhiễm sốt xuất huyết Dengue không biểu hiện triệu chứng. Phổ bệnh trải dài từ sốt xuất huyết Dengue đến xuất huyết nặng và sốc. Khoảng 5% các trường hợp phát triển thành sốt xuất huyết Dengue nặng. Nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong ở những ca nặng có thể lên đến 20%.
Người bệnh sốt xuất huyết Dengue cần được khám, theo dõi thường xuyên, không thể chủ quan. Khi có dấu hiệu cảnh báo, cần phải nhập viện để theo dõi và điều trị kịp thời. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm: vật vã, lừ đừ, li bì, đau nhiều ở vùng bụng hoặc gan; nôn nhiều; chảy máu chân răng, mũi, nôn ra máu, tiêu phân đen hoặc có máu, xuất huyết âm đạo hoặc tiểu máu...
