RSV: Mối đe dọa thường trực với trẻ nhỏ, đỉnh điểm vào đầu năm
Virus hợp bào hô hấp RSV được xác định là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các bệnh viêm đường hô hấp dưới nghiêm trọng, bao gồm viêm phổi và viêm tiểu phế quản, đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em dưới 1 tuổi. Ước tính cho thấy, có tới 50-80% các ca viêm tiểu phế quản và 30-40% ca viêm phổi ở trẻ nhũ nhi là do RSV gây ra. Nhiều trường hợp trẻ nhỏ mắc bệnh trong thời điểm giao mùa đã phải đối mặt với biến chứng nặng, cần nhập viện điều trị khẩn cấp.
Tình hình nhiễm RSV tại Việt Nam: Lưu hành quanh năm, cao điểm theo vùng miền
Tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu đã ghi nhận tỷ lệ nhiễm RSV dao động từ 20-50% ở trẻ em nhập viện vì các bệnh viêm đường hô hấp. Bệnh lưu hành quanh năm, với tháng cao điểm khác nhau tùy theo từng vùng miền. Ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, đỉnh điểm của mùa bệnh RSV thường rơi vào thời điểm giao mùa đông xuân, khi thời tiết lạnh, độ ẩm tăng cao và hoạt động giao lưu giữa các khu vực trở nên sôi động hơn.
Ví dụ điển hình, chỉ trong tháng 2 và nửa đầu tháng 3 năm 2025, Bệnh viện Nhi Hải Phòng đã ghi nhận hơn 705 trẻ em phải điều trị nội trú vì mắc các bệnh hô hấp, trong đó phần lớn là các ca nhiễm RSV. Gần đây, nhiều bệnh viện khác cũng bắt đầu ghi nhận sự gia tăng đáng kể số ca nhập viện. Cụ thể, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội mỗi ngày tiếp nhận hơn 200 bệnh nhi đến khám do các vấn đề đường hô hấp, với khoảng 70% trẻ nhập viện có kết quả xét nghiệm dương tính với RSV.
Một trường hợp nghiêm trọng khác được ghi nhận tại Bệnh viện Sản nhi Phú Thọ, nơi một bệnh nhi 2 tháng tuổi ban đầu chỉ có biểu hiện ho và chảy mũi, nhưng bệnh diễn tiến nhanh chóng dẫn đến tình trạng ho và khó thở tăng dần, buộc các bác sĩ phải tiến hành đặt nội khí quản để hỗ trợ hô hấp cho bé.
Cơ chế lây lan và yếu tố nguy cơ: Thời tiết, ô nhiễm và tập quán xã hội
RSV lây lan dễ dàng qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện, hoặc thông qua tiếp xúc với các bề mặt chứa virus như đồ chơi, bàn ghế, bàn tay. Tuy nhiên, điều kiện thời tiết lạnh ẩm và tình trạng ô nhiễm không khí gia tăng có thể làm suy giảm sức đề kháng, gây khô niêm mạc đường hô hấp và giảm khả năng làm sạch, đẩy virus, vi khuẩn ra ngoài, khiến trẻ dễ nhiễm bệnh hơn.
Bên cạnh đó, dịp đầu năm là thời điểm gia tăng các hoạt động đi lại, tụ họp gia đình và tham gia lễ hội, tạo điều kiện cho mầm bệnh lây lan mạnh mẽ. Một người mắc RSV có thể lây nhiễm cho 3-4 người khác, ngay cả khi họ không xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào. Trẻ nhỏ dù thường xuyên ở trong nhà vẫn có nguy cơ tiếp xúc với người thân hoặc trẻ lớn mang mầm bệnh về nhà thông qua các hoạt động chăm sóc, tiếp xúc gần, ôm hôn.
Đáng chú ý, trẻ đã từng mắc RSV vẫn có nguy cơ tái nhiễm khi tiếp xúc với mầm bệnh, do kháng thể bảo vệ từ lần mắc trước chỉ duy trì trong một thời gian ngắn, không đủ để tạo miễn dịch lâu dài.
Trẻ dưới 1 tuổi: Nhóm đối tượng dễ tổn thương và nguy cơ biến chứng nặng
Trẻ em dưới 1 tuổi không chỉ dễ mắc RSV mà còn có nguy cơ cao trở nặng khi nhiễm bệnh, do hệ miễn dịch của trẻ chưa phát triển hoàn chỉnh, đường thở nhỏ hẹp, phổi chưa hoàn thiện và phế nang còn đang trong quá trình phát triển. Khi bị viêm nhiễm, đường thở dễ bị phù nề, làm hạn chế quá trình trao đổi khí, dẫn đến khó thở và suy hô hấp.
Ngoài ra, trẻ bị bệnh thường mệt mỏi, bỏ bú, không biết cách khạc đàm nhớt, dẫn đến ứ đọng đàm và giảm sức đề kháng, tạo điều kiện cho virus nhân lên và tấn công phổi một cách nặng nề, dễ dẫn đến suy hô hấp. Các triệu chứng trở nặng thường xuất hiện từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 sau khi nhiễm bệnh, bao gồm thở nhanh, thở rút lõm ngực, khò khè, ho dồn dập, môi tím tái, bỏ bú, ngủ li bì, mệt lả và da lạnh.
Nếu không được điều trị kịp thời, trẻ có thể đối mặt với các biến chứng nguy hiểm như xẹp phổi hoặc tràn khí màng phổi. Trẻ cũng có nguy cơ mắc RSV cùng lúc với các virus khác như cúm, phế cầu, rhinovirus, làm tăng khả năng biến chứng và suy hô hấp nghiêm trọng. Về lâu dài, trẻ có thể bị khò khè kéo dài, phát triển thành hen phế quản hoặc suy dinh dưỡng.
Tuy nhiên, trẻ mắc RSV thường khởi phát với các triệu chứng giống cảm lạnh thông thường như ho, sổ mũi, khò khè và có thể sốt nhẹ. Tình trạng này kéo dài từ 1-2 ngày, dễ khiến phụ huynh nhầm lẫn, chủ quan, không đưa trẻ đi khám kịp thời, mà tự điều trị tại nhà, làm tăng nguy cơ biến chứng, tốn kém chi phí và thời gian chăm sóc.
Giải pháp phòng ngừa: Tiêm chủng và các biện pháp hỗ trợ
Hiện nay, bệnh do RSV chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, các phương pháp chủ yếu tập trung vào theo dõi và hỗ trợ hô hấp. RSV có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của bất kỳ trẻ nhũ nhi nào, kể cả những bé khỏe mạnh. Do đó, tiêm chủng phòng ngừa RSV đã được triển khai tại Việt Nam, được xem là giải pháp hiệu quả giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nặng.
Cha mẹ nên chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa và bác sĩ tiêm chủng để bảo vệ con từ sớm, giúp trẻ có một khởi đầu khỏe mạnh. Ngoài ra, việc duy trì vệ sinh cá nhân và môi trường sống sạch sẽ, vệ sinh mũi họng cho trẻ thường xuyên bằng nước muối sinh lý ấm, cung cấp đủ chất dinh dưỡng và đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu bệnh là những biện pháp quan trọng để phòng bệnh hiệu quả.
