Nhiều gia đình Việt Nam đang mắc phải một sai lầm phổ biến khi sử dụng điều hòa, vô tình biến thiết bị làm mát thành ổ bệnh nguy hiểm. Câu chuyện của bà Hà, 70 tuổi ở Hàng Châu, Trung Quốc, là một hồi chuông cảnh tỉnh cho tất cả mọi người.
Người phụ nữ phổi trắng xóa vì điều hòa không vệ sinh
Bà Hà vốn có sức khỏe tốt, ít khi ốm đau. Tuy nhiên, một tuần trước, bà bất ngờ bị sốt cao từng cơn. Nghĩ rằng mình bị cảm lạnh do nằm điều hòa quá lâu, bà đã đến phòng khám gần nhà. Kết quả xét nghiệm máu cho thấy chỉ số viêm tăng nhẹ, bà được kê đơn kháng sinh cephalosporin truyền tĩnh mạch trong 3 ngày. Nhưng tình trạng không những không thuyên giảm mà còn trở nên tồi tệ hơn. Bà bắt đầu ho dữ dội, mất ngủ cả đêm và cơ thể suy kiệt.
Gia đình vội đưa bà đến Bệnh viện Y học Cổ truyền và Hiện đại Liên hợp Quận Linping (Hàng Châu) để cấp cứu. Bác sĩ Trần Lý Tường cho biết, phim chụp CT cho thấy vùng đông đặc lớn xuất hiện, xâm chiếm toàn bộ lá phổi phải, khiến phổi trắng xóa gần như hoàn toàn. Ngay lập tức, bà được chuyển lên tuyến trên để điều trị.
Bác sĩ phẫu thuật hô hấp Chung Tiểu Hoa đã khai thác kỹ tiền sử sinh hoạt và phát hiện manh mối quan trọng: Chiếc điều hòa trong phòng bà Hà chưa từng được vệ sinh kể từ mùa đông năm 2025. Khi mùa hè 2026 đến, bà bật điều hòa mà không hề biết bên trong đã tích tụ bụi bẩn, nấm mốc. Các bác sĩ tiến hành rửa phế quản và phát hiện mật độ vi khuẩn Legionella pneumophila dày đặc trong mẫu bệnh phẩm, xác nhận bà mắc bệnh Legionnaires (viêm phổi cấp do vi khuẩn). May mắn thay, sau khi đổi phác đồ kháng sinh đặc hiệu, tình trạng của bà dần được kiểm soát.
Nguy hiểm từ điều hòa bẩn: Không chỉ người già mới gặp rủi ro
Bác sĩ Chung cảnh báo, bà Hà không phải trường hợp hiếm gặp. Những ca viêm phổi do vi khuẩn từ điều hòa không được vệ sinh đúng cách gia tăng mạnh, đặc biệt vào đầu mùa hè. Điều đáng nói, không chỉ người cao tuổi hay người có bệnh nền mới gặp nguy hiểm. Gần đây, một người đàn ông 32 tuổi ở Vũ Hán, Trung Quốc, có thân hình cao to, tập thể hình thường xuyên và kết quả khám sức khỏe 3 tuần trước đó hoàn toàn bình thường, cũng suýt tử vong vì bệnh Legionnaires do điều hòa.
Nhiều gia đình mắc sai lầm tương tự: để điều hòa không sử dụng qua mùa đông, đến mùa hè lại bật lên dùng ngay mà không vệ sinh. Bác sĩ Chung giải thích, điều hòa không dùng trong thời gian dài dễ tích tụ bụi bẩn, hơi ẩm, tế bào da chết và nấm mốc ở các bộ phận bên trong như dàn bay hơi, quạt gió, khay nước. Đây là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi. Nhiều người chỉ tháo lưới lọc ra rửa, nhưng nơi vi khuẩn phát triển mạnh nhất lại nằm sâu bên trong máy. Khi bật điều hòa, luồng khí lạnh cuốn theo vi khuẩn và các hạt aerosol phát tán khắp phòng kín, người hít phải có thể bị nhiễm trùng hô hấp nặng.
Triệu chứng và mức độ nguy hiểm của bệnh Legionnaires
Bệnh Legionnaires do vi khuẩn Legionella gây ra, có thể tiến triển nhanh chóng. Người bệnh thường khởi phát với sốt cao, rét run, đau cơ, mệt lả, sau đó xuất hiện ho khan, khó thở, đau ngực. Một số trường hợp có thể đau bụng, tiêu chảy hoặc rối loạn ý thức. Triệu chứng ban đầu dễ nhầm với cúm hoặc cảm lạnh thông thường, khiến nhiều người chủ quan tự mua thuốc uống. Đến khi khó thở mới nhập viện thì phổi đã tổn thương nghiêm trọng. Bệnh có thể dẫn đến suy hô hấp, suy đa tạng, tỷ lệ tử vong lên tới 15%, đặc biệt nguy hiểm với người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có hệ miễn dịch kém.
Không chỉ vi khuẩn Legionella, điều hòa lâu ngày không vệ sinh còn là ổ chứa nấm Aspergillus, tụ cầu vàng và nhiều tác nhân gây bệnh đường hô hấp khác. Môi trường ẩm tối bên trong dàn lạnh, khay nước, màng lọc là điều kiện lý tưởng cho chúng phát triển. Khi bật máy, các hạt bụi và vi sinh vật theo luồng khí đi thẳng vào phổi. Người khỏe mạnh có thể bị viêm mũi, ho kéo dài, dị ứng, viêm xoang hoặc kích ứng phế quản. Trẻ nhỏ, người già và người có bệnh nền hô hấp dễ đối mặt với nguy cơ viêm phổi, hen suyễn bùng phát, thậm chí suy hô hấp nếu tiếp xúc kéo dài trong không gian kín.
Hướng dẫn vệ sinh điều hòa tại nhà đúng cách
Để bảo vệ sức khỏe gia đình, việc vệ sinh điều hòa định kỳ, đặc biệt sau thời gian dài không sử dụng, là vô cùng quan trọng. Bạn có thể tự thực hiện tại nhà theo các bước sau:
- Tắt nguồn điện: Rút phích cắm hoặc ngắt Aptomat tổng của điều hòa để đảm bảo an toàn, tránh nguy cơ điện giật.
- Gột rửa bộ lọc: Tháo tấm lưới lọc bụi, dùng vòi nước xịt rửa mặt sau (mặt lõm) và chà nhẹ bằng bàn chải mềm. Để lưới lọc khô tự nhiên ở nơi thoáng mát, không phơi dưới nắng gắt.
- Khử trùng dàn bay hơi: Sau khi tháo bộ lọc, dùng dung dịch xịt vệ sinh điều hòa chuyên dụng phun đều lên bề mặt các lá nhôm tản nhiệt. Tránh xịt nước hoặc hóa chất vào bo mạch điện tử để không gây chập cháy.
- Xả thải độc tố: Lắp lại bộ lọc và tấm chắn khi đã khô ráo, để yên máy khoảng 15 phút. Sau đó, bật điều hòa ở chế độ làm mát từ 20 đến 30 phút để chất bẩn, dung dịch vệ sinh và nước thải trôi ra ngoài theo đường ống thoát nước.
Nếu gia đình sử dụng hệ thống điều hòa trung tâm, hãy gọi thợ kỹ thuật chuyên nghiệp đến bảo dưỡng và khử trùng đường ống dẫn khí trước khi vận hành. Đừng đánh cược sức khỏe của cả nhà vào những luồng gió mát chứa đầy mầm bệnh. Khi bản thân hoặc người thân xuất hiện các triệu chứng bất thường như sốt, ho, mệt mỏi, tức ngực sau khi nằm điều hòa, hãy đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
