Nghiên cứu hé lộ áp lực tâm lý khổng lồ của bác sĩ Việt Nam
Một dự án nghiên cứu mang tên "khám bệnh cho bác sĩ" do nhóm học giả Australia và Việt Nam thực hiện đã phơi bày những thách thức sức khỏe tâm thần mà các bác sĩ Việt Nam phải đối mặt hàng ngày. Khởi nguồn từ cuộc trò chuyện giữa một tiến sĩ giáo dục người Việt và trưởng khoa chuyên về sức khỏe tâm thần tại Australia, dự án này ban đầu xuất phát từ sự tò mò khoa học nhưng dần chuyển thành trách nhiệm đạo đức sâu sắc.
Áp lực từ sự thuận tiện của hệ thống y tế
Các nhà nghiên cứu ngạc nhiên khi so sánh hệ thống y tế Việt Nam với các nước phát triển. Trong khi bệnh nhân ở Australia hay Anh phải chờ đợi hàng tháng, thậm chí cả năm để khám chuyên khoa, thì tại Việt Nam, việc thăm khám có thể diễn ra trong ngày. Sự thuận tiện này, tuy là lợi thế, lại tạo ra gánh nặng khổng lồ cho bác sĩ.
Nhiều bác sĩ được phỏng vấn làm việc liên tục hơn 30 giờ, tương đương hai ngày một đêm không nghỉ ngơi. Cơ chế tự chủ tài chính tại bệnh viện khiến thu nhập gắn chặt với khối lượng dịch vụ, khiến việc nghỉ ngơi trở nên khó khăn. Dù về nguyên tắc được nghỉ bù sau ca trực dài, thực tế nhiều người vẫn tiếp tục làm việc vì lo ngại gián đoạn điều trị cho bệnh nhân và tình trạng quá tải của đồng nghiệp.
Ranh giới công việc và đời sống bị xóa nhòa
Không chỉ kéo dài thời gian tại bệnh viện, ranh giới giữa công việc và đời sống riêng của bác sĩ gần như biến mất. Họ phải duy trì liên lạc chuyên môn với bệnh nhân ngoài giờ hành chính và luôn sẵn sàng ứng phó với các tình huống phát sinh. Đặc biệt, bác sĩ cấp cứu hay hồi sức phải đối mặt với khối lượng công việc cao gấp nhiều lần so với đồng nghiệp ở các nước phát triển, trong khi nguồn lực hỗ trợ lại hạn chế hơn.
Áp lực nghề nghiệp không chỉ đến từ cường độ lao động mà còn từ những quyết định sinh tử trong điều kiện thiếu thốn. Họ chứng kiến bệnh nặng, biến chứng và cái chết hàng ngày nhưng hiếm khi có thời gian xử lý cảm xúc cá nhân. Nhiều bác sĩ thừa nhận kiệt sức tinh thần còn nặng nề hơn thể chất, do phải kìm nén cảm xúc và duy trì thái độ điềm tĩnh trước bệnh nhân.
Thực trạng sức khỏe tâm thần đáng báo động
Trong nghiên cứu, tất cả 50 bác sĩ tham gia phỏng vấn đều từng trải qua các biểu hiện như căng thẳng kéo dài, lo âu hoặc rối loạn giấc ngủ. Hơn một phần năm thừa nhận có giai đoạn trầm cảm ở các mức độ khác nhau. Tuy nhiên, phần lớn coi đây là "một phần của nghề" và hiếm khi tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn do thiếu thời gian, lo ngại kỳ thị hoặc sợ ảnh hưởng đến nghề nghiệp.
Sự im lặng này khiến vấn đề sức khỏe tâm thần tích tụ âm thầm, khó được nhận diện kịp thời. Áp lực không chỉ đến từ quá tải bệnh nhân mà còn từ nhiều yếu tố khác như thiếu thiết bị do quy định đấu thầu phức tạp, áp lực từ quản lý về chỉ tiêu, kỳ vọng cao từ người nhà bệnh nhân, và nguy cơ bị quay lén, lăng mạ hoặc hành hung.
Lý do bác sĩ vẫn trụ lại nghề
Dù đối mặt với áp lực khổng lồ, nhiều bác sĩ vẫn không bỏ nghề. Ngành y có tỷ lệ đào thải cao ngay từ giai đoạn đào tạo, và những người trụ lại thường đã hình thành bản lĩnh nghề nghiệp từ sớm. Môi trường bệnh viện công, đặc biệt tuyến trung ương, mang lại cơ hội học hỏi chuyên môn quý giá với các ca bệnh phức tạp và tình huống khẩn cấp.
Công việc căng thẳng nhưng thu nhập cao hơn, cùng sự gắn bó chuyên môn và trách nhiệm với bệnh nhân, khiến nhiều bác sĩ lựa chọn ở lại. Quá trình thu thập dữ liệu nghiên cứu cũng cho thấy nhiều bác sĩ cảm thấy cô độc trong nghề, ít chia sẻ với gia đình, và việc được lắng nghe đôi khi trở thành "liều thuốc an thần" cần thiết.
Giải pháp từ hệ thống và xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần cho bác sĩ không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn là vấn đề hệ thống. Cần có các chính sách đãi ngộ, lương thưởng hợp lý hơn, cơ chế linh hoạt trong trang thiết bị và tổ chức công việc, cùng các chương trình hỗ trợ tâm lý nghề nghiệp dành riêng cho nhân viên y tế.
Ở cấp bệnh viện, việc thiết kế công việc khoa học, phân bổ ca trực hợp lý và xây dựng môi trường làm việc an toàn là yếu tố thiết yếu. Xã hội cũng cần thay đổi thái độ, với sự thấu hiểu, tôn trọng và hợp tác từ người bệnh và gia đình, đồng thời lên tiếng bảo vệ nhân viên y tế khi cần.
Cuối cùng, chăm sóc bác sĩ là điều kiện cần để họ có thể chăm sóc tốt nhất cho cộng đồng. Chỉ khi người thầy thuốc cảm thấy an toàn, được lắng nghe và hỗ trợ, họ mới có đủ năng lượng và lòng trắc ẩn để đứng vững trên lằn ranh sinh tử.
