Áp lực học tập và công việc kéo dài được đưa vào diện giám sát sức khỏe tâm thần
Theo dự thảo Thông tư hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh do Bộ Y tế xây dựng, áp lực học tập và công việc kéo dài có thể trở thành một trong những yếu tố nguy cơ được đưa vào diện theo dõi sức khỏe tâm thần. Hệ thống giám sát rối loạn tâm thần sẽ không chỉ tập trung vào người đã mắc bệnh mà mở rộng sang nhóm có nguy cơ cao, với mục tiêu phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.
Ba nhóm chính cần giám sát
Dự thảo xác định ba nhóm chính cần giám sát, bao gồm: người mắc rối loạn tâm thần, người tử vong do rối loạn tâm thần và người có nguy cơ mắc bệnh. Trong nhóm người mắc rối loạn tâm thần, cơ quan y tế sẽ theo dõi các bệnh phổ biến như tâm thần phân liệt, động kinh, trầm cảm, rối loạn lo âu, sa sút trí tuệ và nhiều rối loạn khác theo danh mục chuyên môn.
Thông tin giám sát bao gồm dữ liệu cá nhân, thời điểm chẩn đoán, cơ sở khám chữa bệnh, tình trạng tái phát, nhập viện, quá trình dùng thuốc và khả năng phục hồi chức năng trong sinh hoạt, lao động. Đối với trường hợp tử vong do rối loạn tâm thần, cơ quan chức năng sẽ thu thập thông tin theo phân loại bệnh quốc tế nhằm xác định nguyên nhân và đánh giá gánh nặng bệnh tật.
Mở rộng giám sát sang nhóm nguy cơ cao
Điểm đáng chú ý trong dự thảo là việc mở rộng giám sát sang nhóm có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần. Đây là những người từng có tiền sử bệnh hoặc có các yếu tố nguy cơ về sinh học, tâm lý, xã hội. Cụ thể:
- Yếu tố sinh học và di truyền: Người có người thân mắc rối loạn tâm thần, từng bị chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não hoặc mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, ung thư, HIV/AIDS, động kinh. Các giai đoạn sinh lý đặc biệt như dậy thì, sau sinh, tiền mãn kinh hoặc tuổi già cũng được xem là thời điểm dễ xuất hiện rối loạn tâm thần.
- Yếu tố tâm lý: Những người trải qua stress kéo dài, sang chấn như mất người thân, ly hôn, thất nghiệp; nạn nhân của bạo lực gia đình, xâm hại hoặc thảm họa; người có tính cách dễ lo âu, tự ti, cầu toàn quá mức. Những trường hợp từng có ý nghĩ hoặc hành vi tự sát cũng được khuyến nghị theo dõi.
- Yếu tố xã hội: Tình trạng cô lập xã hội, thiếu hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng, kỳ thị hoặc phân biệt đối xử có thể làm gia tăng nguy cơ rối loạn tâm thần. Ngoài ra, môi trường sống thiếu an toàn, bạo lực, tội phạm hoặc thiên tai cũng là những yếu tố được xem xét.
Áp lực học tập và công việc được đề cập cụ thể
Dự thảo đề cập việc thu thập thông tin về người lạm dụng rượu bia, ma túy, chất kích thích hoặc lạm dụng thuốc an thần; số hộ nghèo, thất nghiệp, điều kiện sống khó khăn; các trường hợp bạo lực gia đình, bạo lực học đường. Đặc biệt, áp lực học tập và công việc kéo dài được đưa vào nhóm yếu tố nguy cơ cần giám sát.
Cơ quan y tế dự kiến thu thập thông tin về số người chịu áp lực lớn trong học tập hoặc lao động để đánh giá tác động đến sức khỏe tâm thần trong cộng đồng. Việc giám sát sẽ thu thập nhiều nhóm dữ liệu khác nhau, từ thông tin cá nhân, nghề nghiệp, địa chỉ cư trú đến các biểu hiện suy giảm khả năng học tập, lao động, giao tiếp xã hội hoặc rối loạn cảm xúc, hành vi kéo dài.
Mục tiêu và kỳ vọng từ hệ thống giám sát
Mục tiêu của hệ thống giám sát là phát hiện sớm nguy cơ rối loạn tâm thần trong cộng đồng, từ đó triển khai các biện pháp can thiệp, hỗ trợ kịp thời, hạn chế tiến triển nặng hoặc tái phát bệnh. Nếu được ban hành, quy định này được kỳ vọng giúp ngành Y tế nhận diện sớm các yếu tố gây tổn hại sức khỏe tâm thần trong xã hội hiện đại, nơi áp lực học tập và công việc ngày càng gia tăng.
Việc mở rộng giám sát sang nhóm nguy cơ cao, bao gồm cả những người chịu áp lực kéo dài, phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của cơ quan chức năng đối với vấn đề sức khỏe tâm thần trong bối cảnh xã hội phát triển nhanh chóng.
