Dự thảo Thông tư: Áp lực học tập, công việc kéo dài có thể được giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần
Theo Điều 43 dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng bệnh 2025, hệ thống giám sát trong phòng, chống rối loạn tâm thần sẽ bao gồm ba nhóm đối tượng chính: người mắc rối loạn tâm thần, người tử vong do rối loạn tâm thần và người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần. Điểm đáng chú ý là các yếu tố nguy cơ mắc rối loạn tâm thần được xác định bao gồm áp lực cao, kéo dài về học tập, lao động và kinh tế.
Mở rộng giám sát sang nhóm nguy cơ cao
Dự thảo Thông tư do Bộ Y tế xây dựng nhấn mạnh việc mở rộng hệ thống giám sát không chỉ tập trung vào người đã mắc bệnh mà còn hướng đến nhóm có nguy cơ cao. Những người chịu áp lực kéo dài trong học tập, lao động và kinh tế sẽ được xem xét để theo dõi sớm, nhằm phòng ngừa nguy cơ rối loạn tâm thần. Đây là lần đầu tiên Bộ Y tế đề xuất đưa các yếu tố như áp lực học tập, công việc và stress kéo dài vào diện giám sát.
Chi tiết các nhóm đối tượng giám sát
Trong nhóm người mắc rối loạn tâm thần, cơ quan y tế sẽ theo dõi các bệnh phổ biến như tâm thần phân liệt, động kinh, trầm cảm, rối loạn lo âu, sa sút trí tuệ và nhiều rối loạn khác theo danh mục chuyên môn. Thông tin giám sát bao gồm dữ liệu cá nhân, thời điểm chẩn đoán, cơ sở khám chữa bệnh, tình trạng tái phát, nhập viện, quá trình dùng thuốc và khả năng phục hồi chức năng.
Đối với trường hợp tử vong do rối loạn tâm thần, cơ quan chức năng sẽ thu thập thông tin theo phân loại bệnh quốc tế để xác định nguyên nhân và đánh giá gánh nặng bệnh tật.
Yếu tố nguy cơ đa dạng
Nhóm người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần được xác định dựa trên các yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội. Cụ thể:
- Yếu tố sinh học và di truyền: Bao gồm người có người thân mắc rối loạn tâm thần, từng bị chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não hoặc mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, ung thư, HIV/AIDS, động kinh. Các giai đoạn sinh lý đặc biệt như dậy thì, sau sinh, tiền mãn kinh hoặc tuổi già cũng được xem là thời điểm dễ xuất hiện rối loạn.
- Yếu tố tâm lý: Những người trải qua stress kéo dài, sang chấn như mất người thân, ly hôn, thất nghiệp; nạn nhân của bạo lực gia đình, xâm hại hoặc thảm họa; người có tính cách dễ lo âu, tự ti, cầu toàn quá mức. Các trường hợp từng có ý nghĩ hoặc hành vi tự sát cũng được khuyến nghị theo dõi.
- Yếu tố xã hội: Tình trạng cô lập xã hội, thiếu hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng, kỳ thị hoặc phân biệt đối xử. Môi trường sống thiếu an toàn, bạo lực, tội phạm hoặc thiên tai cũng là những yếu tố được xem xét.
Ngoài ra, dự thảo đề cập đến việc thu thập thông tin về người lạm dụng rượu bia, ma túy, chất kích thích; số hộ nghèo, thất nghiệp, điều kiện sống khó khăn; các trường hợp bạo lực gia đình, bạo lực học đường.
Mục tiêu và kỳ vọng
Việc giám sát sẽ thu thập nhiều nhóm dữ liệu, từ thông tin cá nhân, nghề nghiệp, địa chỉ cư trú đến các biểu hiện suy giảm khả năng học tập, lao động, giao tiếp xã hội hoặc rối loạn cảm xúc, hành vi kéo dài. Mục tiêu là phát hiện sớm nguy cơ rối loạn tâm thần trong cộng đồng, từ đó triển khai các biện pháp can thiệp, hỗ trợ kịp thời, hạn chế tiến triển nặng hoặc tái phát bệnh.
Nếu được ban hành, quy định này được kỳ vọng giúp ngành Y tế nhận diện sớm các yếu tố gây tổn hại sức khỏe tâm thần trong xã hội hiện đại, nơi áp lực học tập và công việc ngày càng gia tăng. Điều này có thể tạo ra một bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng, đặc biệt trong bối cảnh các vấn đề tâm lý đang trở nên phổ biến hơn.
