Những ngày qua, Hà Nội và nhiều tỉnh thành miền Bắc, miền Trung ghi nhận nắng nóng đặc biệt gay gắt. Đáng chú ý, thủ đô Hà Nội ghi nhận mức nhiệt lên tới 40,7 độ C tại trạm Láng, có những thời điểm cao nhất cả nước. Theo các chuyên gia, nắng nóng cực đoan không đơn thuần gây mệt mỏi hay mất nước, mà còn tác động đồng thời lên tim mạch, thần kinh, hô hấp, tiêu hóa và cả sức khỏe tâm thần.
Hàng loạt bệnh lý gia tăng trong thời tiết nắng nóng
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết nắng nóng kéo dài thường làm gia tăng rõ rệt 5 nhóm bệnh chính trong cộng đồng. Đầu tiên là các bệnh tim mạch và đột quỵ. Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể phải giãn mạch để tản nhiệt, tim hoạt động nhiều hơn, nhịp tim tăng nhanh và lượng máu dồn qua da nhiều hơn bình thường. Trong khi đó, việc mất nước liên tục khiến máu cô đặc, dễ hình thành cục máu đông, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc tắc mạch não.
Nhóm bệnh thứ hai là bệnh tiêu hóa và ngộ độc thực phẩm. Thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn phát triển nhanh. Nếu thực phẩm không được bảo quản đúng cách, nguy cơ ôi thiu rất cao, dẫn tới tiêu chảy cấp, đau bụng, nôn ói. Bên cạnh đó, các bệnh hô hấp cũng gia tăng do nhiều người sử dụng điều hòa sai cách, để nhiệt độ quá thấp hoặc để luồng gió lạnh thổi trực tiếp vào mặt và đường thở. Điều này khiến niêm mạc bị khô, giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của hệ hô hấp.
Mùa hè cũng là thời điểm các bệnh truyền nhiễm như sốt xuất huyết, tay chân miệng bùng phát mạnh hơn vì môi trường nóng ẩm tạo điều kiện cho muỗi, virus và vi khuẩn sinh sôi. Ngoài ra, các bệnh ngoài da như rôm sảy, viêm da, nấm da cũng phổ biến hơn do cơ thể tiết nhiều mồ hôi, da thường xuyên ẩm ướt.
Theo bác sĩ Hoàng, nắng nóng không chỉ gây khó chịu mà còn tạo ra hàng loạt thay đổi sinh lý bất lợi trong cơ thể. Khi trời nóng, cơ thể sẽ tiết mồ hôi và giãn mạch để làm mát. Tuy nhiên, quá trình này buộc tim phải làm việc nhiều hơn, huyết áp dễ dao động. Nếu không được bù đủ nước và điện giải, thể tích máu giảm, máu lưu thông kém và trở nên cô đặc hơn. Đây là yếu tố làm gia tăng nguy cơ đột quỵ và các biến cố tim mạch nguy hiểm.
Đặc biệt, nhiệt độ quá cao còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương. Khi trung khu điều nhiệt bị quá tải, cơ thể có thể rơi vào tình trạng sốc nhiệt với thân nhiệt tăng cao, kéo theo nguy cơ tổn thương não, tim và thận nếu không được xử trí kịp thời, bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.
Theo vị chuyên gia, nhiều nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp vấn đề sức khỏe trong thời tiết nắng nóng cực đoan. Trong đó, người cao tuổi là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất do khả năng điều hòa thân nhiệt suy giảm, cảm giác khát nước kém. Không ít trường hợp mất nước nhưng không nhận ra, dẫn tới biến chứng nguy hiểm. Người mắc bệnh nền như tim mạch, tiểu đường, suy thận hay bệnh phổi mạn tính cũng khó thích nghi với nhiệt độ cao vì cơ thể vốn đã suy giảm khả năng dự trữ và thích nghi. Khi nắng nóng kéo dài, nguy cơ suy tim, đột quỵ hoặc suy thận cấp tăng lên rõ rệt.
Ông cho hay trẻ nhỏ cũng là nhóm cần được đặc biệt lưu ý bởi hệ thống điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện, trong khi trẻ thường không chủ động uống đủ nước. Đáng chú ý, người lao động ngoài trời chịu tác động kép từ nhiệt độ môi trường và cường độ vận động nên nguy cơ kiệt sức, sốc nhiệt rất cao. Ngoài ra, người béo phì, người sử dụng nhiều rượu bia hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc tim mạch cũng dễ gặp biến chứng hơn trong thời tiết cực đoan.
Nhiều người rơi vào rối loạn tâm thần
Không chỉ làm gia tăng bệnh lý thể chất, nắng nóng còn tác động mạnh tới sức khỏe tinh thần. PGS.TS.BS Dương Minh Tâm, Trưởng phòng Phòng Điều trị Rối loạn liên quan stress, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, cho hay trong những ngày nắng nóng vừa qua, số lượng bệnh nhân nhập viện liên quan các rối loạn tâm thần gia tăng khá nhiều.
Thực tế thời gian qua, nhiều bệnh nhân tâm thần đang điều trị ngoại trú, đáp ứng thuốc ổn định, nhưng khi gặp thời tiết nắng nóng cực đoan đã phải nhập viện trong tình trạng loạn thần, kích động và la hét liên tục, PGS Tâm cho biết.
Theo bác sĩ Tâm, thực tế đã có nhiều nghiên cứu chứng minh yếu tố thời tiết liên quan mật thiết đến các rối loạn tâm thần, đặc biệt là loạn thần. Trong năm thường có hai giai đoạn số ca tăng mạnh là mùa nồm ẩm và mùa nắng nóng. Nguyên nhân xuất phát từ ngưỡng chịu đựng của mỗi người trước thời tiết khắc nghiệt. Khi nhiệt độ tăng quá cao, những người có khả năng thích nghi kém dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu, rối loạn cảm xúc, từ đó phát sinh các vấn đề tâm thần.
Đặc biệt, những người vốn nhạy cảm với yếu tố thời tiết như người đang mắc bệnh, người lao động ngoài trời hoặc người có stress kéo dài càng dễ bị tác động tiêu cực. Nhiều người vốn đã có sẵn áp lực tâm lý, khi nắng nóng kéo dài làm ảnh hưởng việc ăn uống, nghỉ ngơi, giấc ngủ thì sức khỏe tinh thần và thể chất có thể suy sụp rất nhanh, bác sĩ Tâm phân tích.
Theo ông, nhiệt độ môi trường tăng cao cũng khiến thân nhiệt tăng theo, từ đó kích thích hệ thần kinh mạnh hơn bình thường, dễ dẫn tới các rối loạn tâm thần cấp tính.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân nên hạn chế ra ngoài vào thời điểm nắng gắt, đặc biệt từ trưa đến đầu giờ chiều. Nếu buộc phải làm việc ngoài trời, cần nghỉ giải lao hợp lý, bổ sung nước và điện giải thường xuyên. Mọi người cũng nên tránh sử dụng quá nhiều rượu bia, chất kích thích vì có thể làm cơ thể mất nước nhanh hơn. Đối với nhóm nguy cơ cao như người già, trẻ nhỏ, phụ nữ sau sinh, người có sang chấn tâm lý, mất ngủ kéo dài hoặc đang điều trị bệnh tâm thần, cần được theo dõi sát sức khỏe trong thời tiết cực đoan.
