Nắng nóng kéo dài trên diện rộng tại nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước không chỉ gây cảm giác khó chịu mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng. Theo các chuyên gia y tế, thời tiết oi bức tác động đồng thời lên nhiều cơ quan trong cơ thể và môi trường sống, khiến nhiều nhóm bệnh lý nguy hiểm cùng gia tăng trong thời gian ngắn, đặc biệt là đột quỵ, sốc nhiệt, tiêu chảy và các bệnh hô hấp.
Nhiều nhóm bệnh cùng gia tăng trong mùa nắng nóng
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Trung tâm Oxy cao áp Việt - Nga, Bộ Quốc phòng, cho biết nắng nóng kéo dài thường làm gia tăng rõ rệt 5 nhóm bệnh chính trong cộng đồng. Đầu tiên là nhóm bệnh tim mạch và đột quỵ. Khi trời nóng, cơ thể phải giãn mạch để tản nhiệt, tim đập nhanh hơn, lượng máu dồn ra da nhiều hơn. Đồng thời, mất nước khiến máu trở nên cô đặc, dễ hình thành cục máu đông, làm tăng nguy cơ tắc mạch não hoặc nhồi máu cơ tim.
Thứ hai là bệnh tiêu hóa và ngộ độc thực phẩm. Nhiệt độ cao là môi trường lý tưởng để vi khuẩn phát triển nhanh. Thức ăn dễ bị ôi thiu nếu bảo quản không đúng cách, dẫn đến tiêu chảy cấp, đau bụng, nôn ói. Thứ ba là bệnh hô hấp. Nhiều người sử dụng điều hòa không đúng cách, để nhiệt độ quá thấp hoặc để gió thổi trực tiếp vào mặt, làm khô niêm mạc, giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của đường thở.
Thứ tư là các bệnh truyền nhiễm mùa hè như sốt xuất huyết, tay chân miệng. Thời tiết nóng ẩm làm muỗi và virus phát triển mạnh. Cuối cùng là bệnh ngoài da như rôm sảy, viêm da, nấm da do mồ hôi tiết nhiều và da luôn ẩm ướt.
Cơ chế tác động của nắng nóng lên cơ thể
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng giải thích thêm, thời tiết nắng nóng dễ ảnh hưởng đến sức khỏe bởi cơ thể con người có cơ chế điều hòa nhiệt để giữ nhiệt độ ổn định. Khi trời nóng, cơ thể sẽ giãn mạch và tiết mồ hôi để làm mát. Tuy nhiên, quá trình này khiến tim phải làm việc nhiều hơn, nhịp tim tăng, huyết áp có thể dao động. Việc đổ mồ hôi liên tục cũng làm cơ thể mất nước và điện giải. Nếu không được bù kịp thời, thể tích máu giảm, máu trở nên cô đặc, lưu thông kém. Đây là yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ và các biến cố tim mạch.
Ngoài ra, nhiệt độ cao còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương. Khi trung khu điều nhiệt bị quá tải, cơ thể có thể rơi vào trạng thái sốc nhiệt, với thân nhiệt tăng cao, có thể gây tổn thương não, tim, thận nếu không xử trí kịp thời. Người lao động ngoài trời nằm trong nhóm nguy cơ cao gặp vấn đề về sức khỏe vì phải chịu tác động kép từ nhiệt môi trường và nhiệt do vận động.
Dấu hiệu cảnh báo cơ thể mất nước nghiêm trọng
Bác sĩ Hoàng lưu ý những dấu hiệu cho thấy cơ thể đang bị mất nước nghiêm trọng. Đó là người bệnh thường cảm thấy chóng mặt, đau đầu dữ dội, mệt lả, không còn sức làm việc. Một dấu hiệu nguy hiểm là rối loạn ý thức. Người bệnh có thể lú lẫn, mất phương hướng, nói khó hiểu hoặc kích thích bất thường. Đây là dấu hiệu cảnh báo tổn thương hệ thần kinh. Ngoài ra, tim đập nhanh, thở nhanh, khó thở cũng là biểu hiện đáng lo. Da có thể rất nóng và đỏ, nhưng lại không ra mồ hôi. Đây là dấu hiệu của sốc nhiệt, cần xử trí khẩn cấp. Người bệnh cũng có thể nôn liên tục, chuột rút cơ, tiểu rất ít hoặc nước tiểu sẫm màu. Những biểu hiện này cho thấy cơ thể đã mất nước và điện giải ở mức nặng. Nếu xuất hiện từ hai dấu hiệu trở lên, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.
Nhóm đối tượng nguy cơ cao cần đặc biệt chú ý
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, mùa nắng nóng, người cao tuổi là một trong những nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp vấn đề về sức khỏe. Khi tuổi cao, khả năng điều hòa thân nhiệt suy giảm, cảm giác khát nước kém đi. Họ thường bị mất nước mà không nhận ra, dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Nhóm thứ hai là người có bệnh nền như tim mạch, tiểu đường, suy thận, bệnh phổi mạn tính. Cơ thể họ vốn đã suy giảm dự trữ, nên khó thích nghi với nhiệt độ cao. Khi gặp nắng nóng, nguy cơ suy tim, đột quỵ hoặc suy thận cấp tăng lên rõ rệt.
Trẻ nhỏ cũng là nhóm dễ bị ảnh hưởng. Hệ thống điều hòa nhiệt của trẻ chưa hoàn thiện. Trẻ cũng không tự ý thức được việc uống nước đầy đủ. Vì vậy, rất dễ bị mất nước hoặc sốt do nóng. Trong mùa hè, trẻ em thường mắc nhiều bệnh đặc trưng, phổ biến nhất là tiêu chảy và ngộ độc thực phẩm, tay chân miệng, sốt xuất huyết, viêm đường hô hấp. Nếu thấy trẻ sốt cao không hạ, li bì, nôn nhiều, bỏ ăn, hoặc có dấu hiệu mất nước như môi khô, mắt trũng, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm.
Nhân viên y tế đang căng sức làm việc bởi số ca nhập viện tăng do ảnh hưởng của nắng nóng. “Người lao động ngoài trời nằm nhóm nguy cơ cao vì phải chịu tác động kép từ nhiệt môi trường và nhiệt do vận động. Ngoài ra, người béo phì, người uống nhiều rượu, bia hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc tim mạch cũng dễ gặp biến chứng hơn”, bác sĩ Hoàng cho biết thêm.
Biện pháp phòng bệnh mùa nắng nóng
Để phòng bệnh mùa nắng nóng, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cho rằng, cần tiếp cận theo nhiều hướng, không chỉ một biện pháp đơn lẻ. Trước hết là bù nước đúng và đủ. Người trưởng thành nên uống khoảng 1,5-2,5 lít nước mỗi ngày, tùy theo thể trạng và mức độ vận động. Việc duy trì đủ nước giúp ổn định tuần hoàn, giảm nguy cơ máu cô đặc và hình thành cục máu đông. Không nên uống dồn một lượng lớn trong thời gian ngắn vì có thể gây rối loạn điện giải. Thay vào đó, nên uống từng ngụm nhỏ, chia đều trong ngày. Hạn chế uống nước đá lạnh vì dễ gây kích thích đường tiêu hóa và hô hấp. Các loại nước ngọt, nước có ga, cà phê, rượu bia nên hạn chế vì làm tăng mất nước. Trong trường hợp mất nước do tiêu chảy, sốt hoặc vận động nhiều, có thể dùng dung dịch Oresol nhưng phải pha đúng tỷ lệ, không tự ý thay đổi.
Với bệnh tiêu hóa, nguyên tắc quan trọng là ăn chín, uống sôi. Thức ăn sau khi nấu nên dùng ngay, hạn chế để lâu ngoài môi trường nóng. Đối với bệnh hô hấp, cần sử dụng điều hòa hợp lý, nên để nhiệt độ từ khoảng 25-28 độ C để tránh chênh lệch quá lớn với nhiệt độ ngoài trời. Tránh để gió thổi trực tiếp vào vùng đầu, mặt. Để phòng bệnh truyền nhiễm, người dân cần giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng. Môi trường sống cần được dọn dẹp sạch sẽ, không để nước đọng để hạn chế muỗi sinh sản. Ngoài ra, nên mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, thấm mồ hôi để tránh các bệnh ngoài da. Một lưu ý quan trọng là không tắm ngay sau khi đi nắng về. Nên nghỉ ngơi, lau khô mồ hôi rồi mới tắm để tránh nguy cơ sốc nhiệt.
Tăng sức đề kháng trong thời tiết khắc nghiệt
Để tăng sức đề kháng cho cơ thể trong thời điểm thời tiết nắng nóng khắc nghiệt, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh tăng sức đề kháng cần một chiến lược toàn diện, không chỉ phụ thuộc vào thuốc hay thực phẩm chức năng. Trước hết là dinh dưỡng đầy đủ. Cơ thể cần protein để tạo kháng thể, vì vậy, nên ăn đủ thịt, cá, trứng, sữa và các loại đậu. Bên cạnh đó, cần bổ sung vitamin và khoáng chất từ rau xanh và trái cây, đặc biệt là vitamin C, E giúp chống oxy hóa và bảo vệ tế bào trước tác động của nhiệt độ cao.
“Giấc ngủ đóng vai trò rất quan trọng. Khi ngủ, cơ thể phục hồi và sản sinh các yếu tố miễn dịch. Nên ngủ đủ 6-8 giờ mỗi ngày. Ngoài ra, nên duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ, tập thể dục vào sáng sớm hoặc chiều mát. Vận động giúp cải thiện tuần hoàn và tăng khả năng thích nghi của cơ thể”, bác sĩ Hoàng đưa ra lời khuyên. “Người cao tuổi và người có bệnh nền cần chủ động phòng tránh từ sớm và duy trì đều đặn. Trước hết là uống đủ nước, ngay cả khi không thấy khát. Đây là nguyên tắc rất quan trọng vì cảm giác khát ở nhóm này thường giảm. Bên cạnh đó, phải duy trì dùng thuốc đúng theo chỉ định của bác sĩ”.
