Cảnh báo nguy cơ ngộ độc từ việc ăn quất cảnh sau Tết
Sau dịp Tết Nguyên đán, nhiều gia đình thường tiếc những cây quất cảnh trĩu quả và tận dụng chúng để vắt nước chấm, ngâm chữa ho hoặc pha nước uống. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế và nông nghiệp cảnh báo rằng đây là một thói quen tiềm ẩn nguy hiểm, có thể dẫn đến ngộ độc do lượng hóa chất lớn tích tụ trong quả.
Nguồn gốc của sự nguy hiểm
Thói quen này bắt nguồn từ niềm tin rằng quất là một vị thuốc tự nhiên. Lương y Phó Hữu Đức từ Hội Đông y Hà Nội xác nhận rằng quả quất có tác dụng tiêu đờm, giảm ho, giải nhiệt và chứa nhiều vitamin C, B1 cùng các khoáng chất thiết yếu. Tuy nhiên, những đặc tính này chỉ tồn tại ở loại quất được trồng tự nhiên, tuân thủ quy trình canh tác sạch sẽ. Việc sử dụng quất cảnh chưng Tết làm thuốc hay đồ ăn là một sai lầm nghiêm trọng.
Sự nguy hiểm xuất phát từ quy trình ép cây để phục vụ thú chơi ngày Tết. Anh Bùi Thắng, chủ một vườn quất tại làng nghề quất cảnh Văn Giang, Hưng Yên, tiết lộ rằng quất chưng Tết ngậm một lượng hóa chất rất lớn. Để giữ thế cây đẹp, ép quả to bóng và bám cuống trong nhiều tháng, nhà vườn phải phun thuốc kích hoa, siêu đậu quả và các hóa chất giữ quả định kỳ hàng tuần. Khác với quất thực phẩm, vốn phải cách ly hóa chất từ 15 đến 20 ngày trước khi thu hoạch, quất cảnh liên tục bị xịt thuốc cho đến sát ngày giao cho khách hàng.
Phân tích từ góc độ hóa học
Tiến sĩ Vũ Thị Tần, giảng viên tại Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết người trồng chủ yếu sử dụng thuốc kích thích ra hoa, đậu quả và kéo dài thời gian quả chín. Bản chất của những chất này là một hệ dưỡng chất, bao gồm các nguyên tố vi lượng có lợi cho cây, axit amin và vitamin, tương tự như nước dưỡng hoa. Dù không phải là thuốc trừ sâu hay thuốc diệt cỏ, thành phần của chúng khá phức tạp và không an toàn tuyệt đối cho con người.
Tiến sĩ Tần giải thích: "Do cây hấp thụ quá nhiều vi chất bón lá để ép quả tròn to bụ bẫm, việc con người ăn trực tiếp sẽ nạp vào lượng vi chất của cây vượt quá ngưỡng an toàn. Vì thế, chúng tôi khuyến cáo tuyệt đối không nên ăn quất cảnh."
Những rủi ro sức khỏe tiềm ẩn
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm thuộc Đại học Bách khoa Hà Nội, đồng tình với phân tích trên và nhấn mạnh rằng quất cảnh không chịu sự giám sát an toàn vệ sinh thực phẩm. Các chất kích thích sinh trưởng và hệ dưỡng phức tạp đã ngấm sâu vào tế bào của quả. Việc rửa bằng nước muối, ngâm baking soda hay đun sôi đều không có tác dụng loại bỏ chúng. Khi người dùng vắt nước để pha mắm hoặc ngâm đường, họ đang trực tiếp nạp các hóa chất này vào dạ dày.
Ở mức độ nhẹ, người ăn có thể bị ngộ độc cấp tính với các biểu hiện như buồn nôn, đau bụng và rối loạn tiêu hóa. Nguy hiểm hơn, nếu sử dụng lượng nhỏ nhưng kéo dài, hóa chất tích tụ có thể dẫn đến suy gan, suy thận, tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính và thậm chí là ung thư.
Dấu hiệu nhận biết quất cảnh không an toàn
Bằng cảm quan, có thể nhận thấy quất cảnh thường có vị nhạt và thiếu mùi thơm tinh dầu đặc trưng. Đặc biệt, nhờ các chất bảo quản và hệ dưỡng giữ quả, quả dù chín vàng nhưng để lâu chỉ khô quắt trên cành chứ không thối rữa theo quy luật tự nhiên.
Ông Thịnh khuyến cáo: "Sau Tết, cây quất đã hoàn thành sứ mệnh thẩm mỹ của nó. Ngắm nhìn là đủ, việc tiếc của mà tận dụng vài quả quất có thể khiến người dùng phải trả giá bằng sức khỏe của chính mình."
Khuyến nghị an toàn từ chuyên gia
Các chuyên gia khuyên rằng nếu muốn tận dụng, chỉ nên sử dụng quả quất cảnh để rửa tay chân, không nên ăn uống. Cây quất sau mùa Tết có thể đem trồng lại và chờ đợi đến khi ra lứa quả mới, được canh tác tự nhiên, thì mới nên sử dụng cho mục đích thực phẩm hoặc làm thuốc.
Như vậy, để bảo vệ sức khỏe, người dân cần thay đổi thói quen và nhận thức rõ ràng về sự khác biệt giữa quất cảnh và quất thực phẩm, tránh những rủi ro không đáng có.
