Ngày càng nhiều người bệnh sử dụng ChatGPT như một công cụ tư vấn sức khỏe đầu tiên, thay vì đặt lịch khám bác sĩ. Xu hướng này mang lại cơ hội phổ cập kiến thức nhưng cũng đặt ra nhiều lo ngại về độ tin cậy và nguy cơ trì hoãn điều trị.
ChatGPT trở thành “bác sĩ đầu tiên” của nhiều người trẻ
Từ đầu năm 2023, các chatbot AI như ChatGPT, Gemini hay Claude đã nhanh chóng thâm nhập vào lĩnh vực sức khỏe. Khác với Google, ChatGPT tổng hợp thông tin, giải thích thuật ngữ y khoa bằng ngôn ngữ đơn giản và đưa ra các khả năng bệnh lý dựa trên triệu chứng, tạo cảm giác như đang trò chuyện với chuyên gia thực thụ.
Nghiên cứu của Đại học New York cho thấy nhiều người dùng gặp khó khăn trong việc phân biệt câu trả lời của ChatGPT với câu trả lời của nhân viên y tế. Một nghiên cứu trên JAMA Internal Medicine năm 2023 so sánh gần 200 câu trả lời của bác sĩ với ChatGPT cho thấy hội đồng chuyên gia đánh giá câu trả lời của ChatGPT được lựa chọn nhiều hơn tới 79% số lần, với chất lượng cao hơn và thể hiện sự đồng cảm tốt hơn.
Tại Việt Nam, dù chưa có thống kê chính thức, hàng nghìn bài đăng trên mạng xã hội chia sẻ trải nghiệm dùng AI như "bác sĩ sơ bộ" để đọc kết quả xét nghiệm hoặc giải thích triệu chứng. BSCKII. BSNT. Trưởng Khoa Nội tổng hợp - Bệnh viện Đại học Phenikaa Lê Danh Vinh cho biết: “Trong quá trình thăm khám, tôi gặp ngày càng nhiều bệnh nhân đã tra cứu thông tin trên ChatGPT hoặc các công cụ AI trước khi đến khám. Tôi xem đây là tín hiệu tích cực vì người bệnh chủ động hơn, nhưng các thông tin đó cần được bác sĩ kiểm chứng và cá thể hóa cho từng trường hợp cụ thể.”
Ảo tưởng về độ tin cậy và nguy cơ trì hoãn khám chữa
ChatGPT càng giao tiếp tự nhiên, người dùng càng dễ quên rằng đây không phải bác sĩ. Một khảo sát về tương tác người-máy cho thấy người dùng đánh giá cao các câu trả lời mạch lạc, tự tin và giàu cảm xúc, ngay cả khi nội dung chưa chắc chính xác. Các chuyên gia gọi đây là "ảo tưởng về độ tin cậy".
Một phân tích tổng hợp từ hơn 60 nghiên cứu quốc tế về ChatGPT trong y học cho thấy độ chính xác trung bình chỉ đạt khoảng 56%, với kết quả rất khác nhau giữa các nghiên cứu. Bác sĩ Lê Danh Vinh cảnh báo: “Nguy cơ lớn hơn nằm ở việc người bệnh quá tin vào AI và coi đó là kết luận cuối cùng. AI có thể hỗ trợ cung cấp thông tin, nhưng mọi quyết định chẩn đoán và điều trị vẫn cần được bác sĩ đánh giá dựa trên từng trường hợp cụ thể.”
Một đánh giá hệ thống trên tạp chí npj Digital Medicine (Nature) cũng chỉ ra rủi ro về thông tin sai lệch, thiên lệch dữ liệu, tính minh bạch và trách nhiệm pháp lý. Năm 2023, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) kêu gọi thận trọng khi sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn trong y tế, nhấn mạnh rằng chúng có thể tạo ra nội dung sai lệch nhưng được trình bày thuyết phục, khiến người dùng khó phân biệt với thông tin đáng tin cậy.
Thiếu bối cảnh lâm sàng và hậu quả tiềm ẩn
Điểm yếu lớn nhất của AI là thiếu bối cảnh lâm sàng. Một bác sĩ không chỉ dựa vào triệu chứng được kể lại, mà còn quan sát biểu hiện thực thể, khai thác tiền sử bệnh, đánh giá yếu tố nguy cơ, chỉ định xét nghiệm và điều chỉnh nhận định theo diễn biến thực tế. Chatbot hiện nay chưa thể tái hiện đầy đủ những yếu tố này.
Một nghiên cứu trên Nature Medicine năm 2026 cho thấy một hệ thống AI tư vấn sức khỏe đã đánh giá thấp hơn một nửa số tình huống cấp cứu, khuyên bệnh nhân theo dõi tại nhà dù cần can thiệp y tế khẩn cấp. Các nhà nghiên cứu cảnh báo sự “trấn an sai” từ chatbot có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm vàng trong điều trị.
Bác sĩ Lê Danh Vinh khuyến khích: “Hãy sử dụng AI để đặt ra những câu hỏi tốt hơn khi gặp bác sĩ, vì cuối cùng, điều quan trọng nhất vẫn là đánh giá lâm sàng trên từng người bệnh cụ thể.”
Trong tương lai, AI chắc chắn sẽ trở thành một phần của hệ sinh thái y tế số. WHO thừa nhận công nghệ này có thể hỗ trợ nâng cao khả năng tiếp cận thông tin sức khỏe nếu được quản lý đúng cách. Tuy nhiên, đa số chuyên gia đồng thuận rằng AI phù hợp nhất với vai trò trợ lý sức khỏe, không phải người đưa ra chẩn đoán cuối cùng. Trong y học, điều quyết định không chỉ là biết bệnh gì, mà còn là biết khi nào cần hành động – điều mà bác sĩ làm tốt hơn bất kỳ chatbot nào hiện nay.
