Ung thư phổi tại Việt Nam: Gánh nặng y tế với hơn 24.000 ca mới mỗi năm
Theo số liệu cập nhật từ GLOBOCAN năm 2022, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 24.000 ca mắc mới ung thư phổi, đứng thứ hai trong các loại ung thư phổ biến. Đáng chú ý, đây cũng là nguyên nhân tử vong hàng đầu trong nhóm bệnh này với trên 22.000 ca tử vong mỗi năm. Ung thư phổi hiện được xem là một trong những bệnh có gánh nặng y tế – xã hội lớn nhất, gây áp lực nặng nề cho hệ thống chăm sóc sức khỏe và nền kinh tế.
Thách thức từ chẩn đoán muộn và giải pháp dự phòng
Tiến sĩ Lê Thái Hà – Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế, cho biết các bệnh không lây nhiễm đang chiếm khoảng 79% tổng số ca tử vong hằng năm tại Việt Nam. Trong đó, tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh phổi mạn tính là những nguyên nhân hàng đầu. “Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe, từ thiên về điều trị sang cách tiếp cận toàn diện theo vòng đời, lấy dự phòng, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ làm trọng tâm”, Tiến sĩ Hà nhấn mạnh.
Một thách thức lớn hiện nay là phần lớn bệnh nhân ung thư phổi tại Việt Nam được chẩn đoán ở giai đoạn muộn. Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Văn Quảng – Giám đốc Bệnh viện K, Viện trưởng Viện Ung thư Quốc gia, tiết lộ rằng trên thực tế, hơn 2/3 số bệnh nhân đến khám khi bệnh đã tiến triển nặng. Điều này không chỉ làm giảm khả năng điều trị khỏi và chất lượng sống, mà còn khiến chi phí y tế tăng cao, tạo áp lực cho gia đình và xã hội.
Định hướng chính sách và chiến lược quốc gia
Nhận thức rõ thách thức này, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng. Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định rõ định hướng đẩy mạnh tư duy “chủ động phòng bệnh”, coi dự phòng là trụ cột của hệ thống y tế. Việc xây dựng Luật Phòng bệnh, triển khai các chương trình y tế – dân số, và định hướng hình thành Quỹ phòng bệnh thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong đầu tư cho y tế dự phòng.
Bộ Y tế xác định ung thư phổi là một trong những lĩnh vực ưu tiên trong Chiến lược quốc gia phòng, chống bệnh không lây nhiễm. Theo Tiến sĩ Lê Thái Hà, trong thời gian tới, Bộ sẽ đẩy mạnh các biện pháp dự phòng như:
- Phòng chống tác hại thuốc lá
- Bảo vệ sức khỏe người dân trước ô nhiễm không khí
- Kiểm soát các yếu tố nguy cơ nghề nghiệp và môi trường
Song song đó, Bộ sẽ nghiên cứu, xây dựng và đánh giá các mô hình dự phòng, sàng lọc và phát hiện sớm ung thư phổi phù hợp với điều kiện Việt Nam, dựa trên bằng chứng khoa học quốc tế và dữ liệu dịch tễ trong nước.
Kinh nghiệm quốc tế và công nghệ hỗ trợ
Giáo sư Quảng chia sẻ, nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan đã triển khai các chương trình sàng lọc ung thư phổi ở quy mô quốc gia hoặc khu vực. Một số nước đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích hình ảnh X-quang, CT để hỗ trợ phát hiện sớm và đạt được kết quả tích cực.
Sàng lọc ung thư phổi bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấp được khuyến cáo do chi phí thấp, giảm nguy cơ tiếp xúc tia xạ, và giúp giảm tỷ lệ tử vong. Các đối tượng nguy cơ cao được chỉ định sàng lọc bao gồm:
- Tuổi từ 50 trở lên
- Tiền sử hút thuốc từ 20 bao năm
- Tiếp xúc khói bụi hoặc phơi nhiễm phóng xạ
Xét nghiệm được coi là dương tính khi phát hiện các nốt tổn thương phổi không calci hóa từ 4mm trở lên. “Phát hiện sớm là yếu tố then chốt trong kiểm soát ung thư phổi. Đây không chỉ là vấn đề chuyên môn, mà còn là bài toán chính sách y tế dài hạn”, Giáo sư Quảng kết luận.
