Vụ tai nạn ngạt khí tại một trang trại lợn ở Thanh Hóa trung tuần tháng 7/2026 khiến 5 người tử vong và 8 người khác nhập viện cấp cứu đã gây chấn động dư luận. Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, xác định thủ phạm chính là hydro sunfua (H2S) – loại khí quen thuộc trong hầm biogas chăn nuôi, có cơ chế gây độc tương tự xyanua.
Đặc tính nguy hiểm của khí H2S
Hydro sunfua (H2S) là khí vô cơ không màu, có mùi trứng thối đặc trưng ở nồng độ thấp. Trong tự nhiên, nó sinh ra từ quá trình phân hủy chất hữu cơ chứa lưu huỳnh trong điều kiện yếm khí. H2S nặng hơn không khí khoảng 20%, nên có xu hướng chìm xuống và tích tụ ở những vị trí trũng, kín như đáy hầm biogas, bể chứa phân, giếng, cống ngầm – được gọi là không gian hạn chế (confined space).
Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh: “Chính đặc tính 'chìm xuống' này khiến H2S trở thành sát thủ vô hình. Bên trên miệng hầm, người đứng có thể hít thở bình thường. Nhưng chỉ cần bước xuống sâu hơn, nạn nhân sẽ lập tức đối mặt với lớp khí độc đặc quánh, nồng độ cao gấp nhiều lần.”
H2S cũng là khí dễ cháy, khi trộn với oxy và bắt lửa tạo ra lưu huỳnh đioxit (SO2) gây kích ứng đường hô hấp. Trong môi trường ẩm, H2S có thể oxy hóa thành axit sulfuric (H2SO4), ăn mòn kim loại và giảm tuổi thọ đường ống.
Cơ chế gây độc tế bào giống cyanide
Điều khiến H2S nguy hiểm hơn nhiều loại khí khác nằm ở cơ chế tấn công trực tiếp vào ty thể – nhà máy năng lượng của tế bào. H2S có ái lực rất mạnh với nguyên tử sắt oxy hóa trong enzyme cytochrome c oxidase (phức hợp IV của chuỗi hô hấp), ức chế hoàn toàn quá trình phosphoryl hóa oxy hóa. Kết quả là tế bào không thể tạo năng lượng ATP dù được cung cấp oxy đầy đủ, gây “chết ngạt” ở cấp độ vi mô – cơ chế giống hệt chất độc cyanide.
Theo bác sĩ Hoàng: “Khi hô hấp hiếu khí bị cắt đột ngột, tế bào chuyển sang tạo năng lượng kỵ khí, sinh nhiều axit lactic gây nhiễm toan chuyển hóa. Tim và não bị ảnh hưởng sớm nhất. Người phơi nhiễm nặng có thể ngừng thở, ngừng tim, co giật, hôn mê và tử vong chỉ trong vài nhịp thở.”
Ảo giác khứu giác và hội chứng búa tạ
Ở nồng độ rất thấp (0,01 ppm), con người đã ngửi thấy mùi trứng thối. Nhiều người lầm tưởng còn ngửi thấy mùi là an toàn, nhưng với H2S, niềm tin đó rất nguy hiểm. Khi nồng độ tăng lên khoảng 100 ppm, H2S gây tê liệt dây thần kinh khứu giác (olfactory paralysis). Nạn nhân đột ngột thấy mùi biến mất và tưởng rằng khí độc đã tan, nhưng thực tế nồng độ lúc đó đang tiến sát ngưỡng gây tổn thương phổi và hệ thần kinh trung ương.
Ở nồng độ rất cao (trên 700 ppm), H2S có thể khiến nạn nhân ngã gục chỉ sau một đến hai nhịp thở. Hiện tượng này được gọi là “hội chứng búa tạ ở lò mổ”. Bác sĩ Hoàng cảnh báo: “Người bước vào vùng khí độc sâu, hít vài hơi, trung tâm hô hấp ở hành não bị đánh gục. Họ mất ý thức và ngã xuống sàn như bị một chiếc búa tạ giáng vào đầu, không kịp phản ứng hay tìm đường thoát.”
Bài học từ vụ tai nạn Thanh Hóa
Vụ tai nạn tại trang trại lợn Thanh Hóa được xem là một trong những sự cố nghiêm trọng nhất liên quan đến H2S trong nhiều năm qua. Các bác sĩ bác bỏ quan niệm cho rằng khí metan gây ngạt, khẳng định H2S mới là thủ phạm.
Bác sĩ Hoàng khuyến cáo: Tuyệt đối không dùng khứu giác để kiểm tra hầm chứa. Trước khi xuống hầm phải đo nồng độ khí bằng máy chuyên dụng, thông gió cưỡng bức và sử dụng mặt nạ có bình dưỡng khí độc lập (SCBA) cùng dây đai an toàn. “Nguyên tắc quan trọng nhất là không xuống cứu người trong không gian kín nếu không có SCBA. Hầm biogas cần được xem như một 'lò phản ứng hóa học' thay vì chỉ là hố chứa chất thải, để mọi hoạt động vận hành và cứu hộ đều tuân thủ quy trình an toàn nghiêm ngặt.”
