Hành trình 20 năm tìm lại nụ cười của người phụ nữ liệt nửa mặt từ nhỏ
Sau 20 năm sống chung với tình trạng liệt nửa mặt từ khi mới 2 tuổi, chị Đỗ Xuân Thu (Hải Phòng) đã quyết định quay lại bệnh viện để tiếp tục điều trị, với hy vọng tìm lại nụ cười cân đối và sự tự tin trong cuộc sống. Trường hợp của chị được các bác sĩ đánh giá là một ca bệnh đặc biệt, không chỉ bởi thời gian mắc bệnh kéo dài mà còn bởi hành trình điều trị kéo dài suốt hai thập kỷ.
Mất tự tin suốt tuổi trẻ vì liệt mặt
Chị Thu bị liệt mặt từ nhỏ, và gia đình từng đưa chị đi chữa trị nhiều nơi nhưng tình trạng không cải thiện. Khi lớn lên, việc một bên khuôn mặt không vận động khiến chị gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp và tâm lý. Mặc dù không ảnh hưởng đến ăn uống, nhưng vấn đề thẩm mỹ khiến chị luôn thấy mặc cảm.
Khoảng 20 năm trước, chị từng đến bệnh viện và được Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tài Sơn phẫu thuật bước đầu bằng phương pháp đặt thần kinh xuyên mặt - một kỹ thuật điều trị liệt mặt được áp dụng phổ biến thời điểm đó. Theo kế hoạch điều trị, sau khi đặt thần kinh xuyên mặt, bệnh nhân sẽ chờ khoảng một năm để thần kinh phục hồi, sau đó tiến hành phẫu thuật lần hai là ghép cơ và nối thần kinh nhằm khôi phục vận động khuôn mặt. Tuy nhiên, do tâm lý sợ phẫu thuật và những điều kiện cá nhân, chị Thu đã không quay lại để tiếp tục điều trị.
Chị chia sẻ: "Lần trước bác sĩ cũng nói với tôi là phải làm hai lần. Lần đầu là nối thần kinh xuyên mặt, sau khoảng 6 tháng sẽ làm tiếp lần thứ hai là ghép cơ để phục hồi vận động. Nhưng lúc đó tôi sợ đau nên không quay lại làm tiếp. Sau nhiều năm, tôi thấy khuôn mặt ngày càng bị xệ xuống, đặc biệt là bên bị liệt. Khi ra ngoài xã hội, đi làm tôi cũng cảm thấy không được tự tin lắm. Vì vậy sau đúng 20 năm, tôi quyết định quay lại để phẫu thuật tiếp, hy vọng khuôn mặt sẽ cân đối hơn và mình có thể tự tin hơn trong cuộc sống".
Phẫu thuật ghép cơ với hai nguồn thần kinh
Chia sẻ về ca bệnh, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tài Sơn - chuyên gia được bệnh viện mời thực hiện ca phẫu thuật đặc biệt này cho biết, điều trị liệt mặt lâu năm là một thách thức lớn bởi các cơ mặt đã thoái hóa sau nhiều năm không hoạt động. Trong ca phẫu thuật lần này, các bác sĩ quyết định thực hiện ghép cơ thon tự do - một kỹ thuật thường được sử dụng để phục hồi nụ cười ở bệnh nhân liệt mặt lâu năm.
Giáo sư Nguyễn Tài Sơn nói: "Khi đặt thần kinh xuyên mặt trước đây, tôi đã đánh dấu vị trí của dây thần kinh ghép. Trong quá trình kiểm tra lại, chúng tôi thấy dây thần kinh này vẫn còn hoạt động và tín hiệu dẫn truyền vẫn tốt. Vì vậy chúng tôi quyết định tiếp tục ghép cơ cho bệnh nhân".
Điểm đặc biệt của ca phẫu thuật là cơ ghép sẽ được kết nối với hai nguồn thần kinh khác nhau. Nguồn thứ nhất là thần kinh cơ cắn, nằm ngay gần vùng tổn thương. Nhờ khoảng cách ngắn, cơ ghép có thể nhận tín hiệu thần kinh và bắt đầu co cơ sớm sau phẫu thuật. Nguồn thứ hai là thần kinh xuyên mặt từ phía bên lành - dây thần kinh đã được đặt từ lần phẫu thuật cách đây 20 năm. Nguồn thần kinh này giúp đồng bộ vận động giữa hai bên khuôn mặt, tạo điều kiện để bệnh nhân có thể cười tự nhiên hơn.
Tiến sĩ Nguyễn Hồng Nhung, giảng viên Trường đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho biết: "Cách tiếp cận mới trong phẫu thuật cho ca bệnh này là áp dụng phương pháp kết hợp cả hai nguồn thần kinh ngay trong một lần phẫu thuật. Trong cùng một thì phẫu thuật, các bác sĩ ghép cơ và nối một phần với thần kinh cơ cắn, đồng thời nối thêm với thần kinh xuyên mặt đã có sẵn. Nhờ vậy, cơ ghép sẽ nhận được tín hiệu từ hai nguồn thần kinh khác nhau".
Bác sĩ Nhung giải thích thêm: "Cách làm này giúp bệnh nhân chỉ cần trải qua một cuộc phẫu thuật lớn, nhưng vẫn bảo đảm cơ ghép có khả năng vận động tốt và có thể phục hồi nụ cười tự nhiên sớm hơn. Thông thường, một ca phẫu thuật ghép cơ và nối thần kinh sẽ kéo dài khoảng 6-7 giờ. Tuy nhiên, với những trường hợp phải nối hai nguồn thần kinh như thế này, thời gian phẫu thuật có thể kéo dài 8-9 giờ".
Phục hồi sau phẫu thuật và khuyến cáo từ chuyên gia
Theo các bác sĩ, phẫu thuật chỉ là bước đầu của quá trình điều trị. Sau khi ghép cơ, khuôn mặt bệnh nhân sẽ bớt đơ cứng, bớt biến dạng và bệnh nhân có thể cười được. Để nụ cười trở nên tự nhiên và cân đối giữa hai bên khuôn mặt thì sau phẫu thuật bệnh nhân bắt buộc phải tập luyện rất nhiều. Bệnh nhân cần tập cười trước gương, tập nhe răng và luyện tập các động tác để các cơ hai bên mặt hoạt động đồng đều với nhau. Đây là giai đoạn phục hồi rất quan trọng sau mổ.
Giáo sư Nguyễn Tài Sơn nhấn mạnh, nguyên nhân liệt mặt vô căn thường liên quan đến virus, nhiễm lạnh hoặc co thắt mạch máu nuôi dây thần kinh số 7. Khi dây thần kinh bị thiếu máu nuôi dưỡng và sưng lên trong ống xương hẹp, dẫn truyền thần kinh sẽ gián đoạn, khiến các cơ mặt liệt. Bác sĩ cũng khuyến cáo: "Người bệnh khi thấy dấu hiệu méo miệng, nhắm mắt không kín hoặc yếu một bên mặt cần đến cơ sở chuyên khoa càng sớm càng tốt. Điều trị đúng thời điểm có thể giúp phục hồi hoàn toàn và tránh phải trải qua những cuộc phẫu thuật phức tạp sau này".
Đối với chị Thu, ca phẫu thuật lần này không chỉ là một can thiệp y khoa mà còn là cơ hội để chị tìm lại sự tự tin sau nhiều năm sống với mặc cảm. Chị Thu chia sẻ trước khi bước vào ca phẫu thuật kéo dài nhiều giờ: "Tôi chỉ mong khuôn mặt cân đối hơn để mình có thể tự tin cười và giao tiếp như mọi người".
Được biết, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tài Sơn bắt đầu nghiên cứu và thực hiện phẫu thuật ghép thần kinh xuyên mặt kết hợp ghép cơ trong điều trị liệt mặt cách đây khoảng 30 năm. Cho đến nay, ông đã điều trị cho hơn 300 bệnh nhân bằng phương pháp ghép cơ tự do có nối thần kinh và mạch máu, và kết quả đạt được khá tốt.
