Giấc mơ truy đuổi cảnh báo bệnh hiếm: Người đàn ông 55 tuổi đối mặt nguy cơ Parkinson
Những tiếng la hét thất thanh lúc gần sáng và những cú vung tay "tự vệ" trong vô thức suốt sáu tháng liên tục đã khiến gia đình một người đàn ông 55 tuổi ở Hà Nội vô cùng hoang mang. Điều tưởng chừng chỉ là những giấc mơ kỳ lạ lại hóa thành dấu hiệu cảnh báo sớm của một rối loạn thần kinh nguy hiểm, có liên quan đến bệnh Parkinson và sa sút trí tuệ trong tương lai.
Hành vi bất thường trong giấc ngủ
Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần tại Bệnh viện E, cho biết bệnh nhân là nhân viên văn phòng không có tiền sử rối loạn tâm thần hay lạm dụng rượu bia. Ban ngày, ông hoàn toàn tỉnh táo, không có biểu hiện ảo giác, hoang tưởng hay hành vi bất thường nào. Tuy nhiên, khoảng nửa năm trở lại đây, cứ vào lúc gần sáng, ông thường la hét trong lúc ngủ, có khi bật dậy khỏi giường và thậm chí chạy ra cửa phòng.
"Nhiều lần, trong lúc 'chiến đấu' với ai đó trong mơ, ông vung tay trúng người vợ nằm bên cạnh", bác sĩ Chung mô tả. Điều đáng chú ý là mỗi sáng thức dậy, bệnh nhân đều nhớ rất rõ nội dung giấc mơ, thường là bị truy đuổi hoặc đang đánh nhau để tự vệ. Ông không nhớ mình đã thực sự đánh ai ngoài đời, nhưng ký ức về giấc mơ lại sống động và liền mạch một cách kỳ lạ.
Chẩn đoán rối loạn hành vi giấc ngủ REM
Theo phân tích của bác sĩ Chung, có ba đặc điểm lâm sàng quan trọng trong trường hợp này. Thứ nhất, các cơn đều xảy ra vào gần sáng, thời điểm giấc ngủ REM chiếm ưu thế. Thứ hai, giấc mơ rất rõ ràng với nội dung đối đầu, chiến đấu. Thứ ba, hành vi vận động phức tạp và phù hợp với nội dung giấc mơ, như vung tay đánh trả hoặc bật dậy bỏ chạy.
Gia đình từng nghĩ đến chứng mộng du, nhưng mộng du điển hình thường xuất hiện ở một phần ba đầu đêm, người bệnh không nhớ nội dung mơ và hành vi thường đơn giản như đi lại, mở cửa. Trường hợp này lại xảy ra gần sáng, bệnh nhân nhớ rõ giấc mơ và hành vi mang tính "đánh trả", vì vậy không phù hợp với chẩn đoán mộng du.
Từ các dữ kiện lâm sàng, bác sĩ xác định chẩn đoán phù hợp nhất là rối loạn hành vi trong giấc ngủ REM, còn gọi là REM Sleep Behavior Disorder (RBD).
Cơ chế "đánh nhau" trong mơ
Trong giấc ngủ REM bình thường, não hoạt động mạnh nhưng cơ thể bị ức chế vận động nhờ cơ chế gọi là REM atonia do hệ thống thân não kiểm soát. Nhờ đó, chúng ta không thực hiện các động tác theo nội dung giấc mơ. Ở người mắc RBD, cơ chế ức chế cơ này bị mất, các neuron vận động không còn bị "khóa", khiến cơ thể thực sự diễn lại những gì đang xảy ra trong mơ.
Vì vậy, nếu trong mơ bị tấn công, người bệnh có thể vung tay đánh trả; nếu trong mơ bị truy đuổi, họ có thể bật dậy bỏ chạy. Điểm khiến bác sĩ Chung đặc biệt lưu ý là bệnh nhân 55 tuổi và là nam giới. Ở nhóm trên 50 tuổi, RBD thường không chỉ là một rối loạn giấc ngủ đơn thuần mà có thể là dấu hiệu sớm của các bệnh lý thoái hóa thần kinh như Parkinson, Dementia with Lewy bodies hoặc Multiple system atrophy.
"Nhiều nghiên cứu cho thấy RBD có thể xuất hiện nhiều năm trước khi người bệnh biểu hiện run tay, chậm vận động hoặc sa sút trí tuệ rõ rệt", bác sĩ Chung cho biết. "Chẩn đoán RBD ở người trên 50 tuổi không chỉ dừng lại ở điều trị rối loạn giấc ngủ mà còn là một chỉ dấu thần kinh cần được theo dõi lâu dài."
Hướng điều trị và theo dõi
Để xác nhận chẩn đoán, bệnh nhân được chỉ định làm đa ký giấc ngủ có ghi điện cơ nhằm phát hiện tình trạng mất REM atonia. Bác sĩ đồng thời tư vấn đảm bảo an toàn phòng ngủ, hạn chế vật sắc nhọn, sắp xếp lại không gian để giảm nguy cơ chấn thương cho người bệnh và người nằm cạnh.
Về điều trị, bác sĩ Chung cho hay có thể cân nhắc sử dụng thuốc trong thời gian ngắn để kiểm soát triệu chứng. Quan trọng hơn, người bệnh cần được theo dõi thần kinh định kỳ vì nguy cơ tiến triển sang các bệnh lý thoái hóa thần kinh trong tương lai. Việc phát hiện sớm và quản lý RBD có ý nghĩa quan trọng trong việc chuẩn bị cho các can thiệp y tế kịp thời khi các triệu chứng thoái hóa thần kinh xuất hiện.
Trường hợp này một lần nữa nhấn mạnh tầm quan trọng của việc không xem nhẹ những thay đổi bất thường trong giấc ngủ, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi. Những giấc mơ tưởng chừng vô hại có thể là tín hiệu cảnh báo sớm của các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, cần được thăm khám và chẩn đoán kịp thời bởi các chuyên gia y tế.
