Ngày 19/7, chỉ 24 giờ sau ca đại phẫu ghép phổi, bệnh nhân 59 tuổi đã được rút ống nội khí quản, tỉnh táo và viết dòng chữ đầu tiên cho vợ: “Vợ khỏe không?”. Người vợ, bà H.T.T.H, xúc động kể lại: “Anh viết tiếp: ‘Em đừng khóc, anh chịu không nổi…’. Tôi biết anh đã vượt qua rồi. Đó giống như một phép màu”.
Hành trình 2 năm chiến đấu với bệnh xơ phổi vô căn
Người chồng vốn khỏe mạnh, yêu thể thao, làm trong lĩnh vực chế tạo máy. Giữa năm 2024, ông chỉ ho nhẹ, mệt nhưng bệnh xơ phổi vô căn (IPF) tiến triển nhanh. Tháng 1/2025, ông được chẩn đoán suy hô hấp mạn tính do IPF trên nền rối loạn lipid máu. Dù điều trị bằng thuốc kháng xơ, phục hồi chức năng hô hấp và thở oxy dài hạn, chức năng phổi vẫn suy giảm. Ông phải mang oxy 24/24, lưu lượng 3 lít/phút suốt hơn một năm, chưa từng nằm ngủ được: “Anh chỉ có thể ngồi trên ghế bố hơi ngả lưng. Nằm nghiêng, nằm ngửa hay nằm sấp đều không thở được”, bà H. kể.
Quyết định ra Hà Nội chờ ghép phổi
Khi nhập Bệnh viện Phổi Trung ương, lưu lượng oxy đã lên 5 lít/phút. Các bác sĩ nhận định nếu không ghép phổi, thời gian sống chỉ tính bằng tháng. Gia đình từng điều trị tại TP.HCM, sau đó quyết định ra Hà Nội. Hành trình 4 ngày đêm với bình oxy lớn, máy tạo thở và nhân viên y tế đi kèm. Từ tháng 4/2026, họ thuê phòng trọ gần bệnh viện, bắt đầu hơn 4 tháng chờ đợi. Mỗi ngày, ông tập phục hồi chức năng hô hấp theo giáo án của bác sĩ. “Không phải cứ muốn ghép là ghép được. Người bệnh phải đủ điều kiện”, bà H. nhớ lời bác sĩ.
Hai lần trước đó, bệnh viện gọi báo có nguồn phổi nhưng không đạt tiêu chuẩn. “Cũng buồn lắm, vì gia đình mang đầy hy vọng”, bà tâm sự.
Cuộc điện thoại thứ ba và nguồn tạng từ nữ sinh viên 24 tuổi
Ngày 17/7, cuộc điện thoại thứ ba từ Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia thông báo nguồn tạng từ một nữ sinh viên 24 tuổi chết não tại TP.HCM. Gia đình cô đã hiến toàn bộ tạng. Bà H. nói: “Tôi biết ơn người hiến tạng và gia đình của em. Em không còn nữa, nhưng việc làm của em sẽ còn mãi”.
Tiến sĩ, bác sĩ cao cấp, Thầy thuốc ưu tú Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, cho biết: “Lá phổi ban đầu có dấu hiệu tổn thương. Chúng tôi yêu cầu các chuyên gia hội chẩn liên tục để hồi sức, bảo tồn tối đa chức năng trước khi quyết định tiếp nhận”.
Ca ghép phổi kéo dài gần 8 giờ
Ê-kíp gồm chuyên gia từ Bệnh viện E, Bệnh viện Phổi Trung ương và Bệnh viện Bạch Mai vào TP.HCM nhận tạng. Lá phổi được vận chuyển bằng đường hàng không ra Hà Nội, xe cảnh sát dẫn đường. Mẫu máu người hiến được chuyển khẩn cấp để thực hiện phản ứng chéo, kết quả cho thấy ông T. là người phù hợp nhất. Tuy nhiên, chuyến bay bị chậm một giờ. “Toàn bộ ê-kíp trong phòng mổ chỉ còn biết nhìn đồng hồ. Rất may chúng tôi đã tính phương án dự phòng, trừ hao thời gian nên vẫn bảo đảm an toàn”, bác sĩ Lượng chia sẻ.
Ca ghép bắt đầu lúc 9h sáng 18/7. “Đúng thời điểm chúng tôi chuẩn bị cắt bỏ lá phổi trái của người bệnh thì lá phổi từ TP.HCM vừa được đưa tới. Thời gian khớp gần như tuyệt đối. Sau khi ghép, chức năng phổi mới hoạt động gần như bình thường ngay”, bác sĩ Lượng nói. 19h cùng ngày, ca mổ kết thúc với lượng máu mất chỉ 1-1,2 lít – rất thấp so với ca ghép phổi thông thường.
Dấu mốc mới cho ghép phổi Việt Nam
Bác sĩ Lượng đánh giá: “Trong 15 ca ghép phổi chúng tôi đã thực hiện, đây là kết quả xuất sắc, tương đương các trung tâm hàng đầu ở Mỹ, Nhật Bản. Ca bệnh đánh dấu bước tiến mới trong hệ thống điều phối ghép tạng quốc gia, khi việc hồi sức bảo tồn phổi được triển khai ngay từ những phút đầu sau chết não”. Ông cũng nhấn mạnh sự phối hợp giữa Đại học Y Dược TP.HCM, Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Phổi Trung ương trong chuyển giao kỹ thuật ghép phổi.
Hiện nay, mỗi năm Việt Nam có khoảng 1.000-2.000 người có chỉ định ghép phổi. Bệnh viện Phổi Trung ương đang chuẩn bị triển khai điều trị bằng tế bào gốc và xây dựng trung tâm cận lâm sàng công nghệ cao liên thông quốc gia.
