El Nino đang phát triển rất nhanh và có thể đạt cường độ mạnh ngay trong tháng 7 này. Đối với Việt Nam, trong tháng 6 vừa qua, bằng cảm nhận thông thường có thể thấy rõ sự tác động của El Nino khi nắng nóng gia tăng và lượng mưa thiếu hụt.
Nắng nóng gia tăng, El Nino sắp đạt cường độ mạnh
Trong những ngày đầu tháng 7, cơn bão số 1 (Maysak) trên khu vực bắc Biển Đông khiến mưa giông xuất hiện nhiều nơi trên cả nước, nhờ vậy thời tiết nắng nóng kéo dài nhiều ngày trước đó hoàn toàn kết thúc. Thường mỗi khi Biển Đông có bão thì Nam bộ mưa lớn kéo dài vài ngày liên tục do gió mùa tây nam hoạt động mạnh hơn. Nhưng những ngày vừa qua, Nam bộ phổ biến chỉ có mưa giông rải rác và lượng không đáng kể. Cảm giác thời tiết vẫn khá nóng bức và ngột ngạt vì độ ẩm cao và nhiệt độ phổ biến 32 - 33 độ C.
Đáng chú ý, tại TP.HCM dù đang là mùa mưa nhưng trong tháng 6 vẫn thường xuyên xuất hiện nhiều ngày nắng nóng, thậm chí nắng nóng gay gắt. Theo Đài khí tượng thủy văn Nam bộ, trên toàn khu vực, nhiệt độ cao nhất tháng 6 ghi nhận vào ngày 7.6 tại trạm Tân Sơn Hòa (TP.HCM) lên đến 37 độ C. Bên cạnh đó, nhiệt độ trung bình phổ biến cũng cao hơn từ 0,9 - 1,7 độ C so với trung bình nhiều năm. Ngược lại, tổng lượng mưa khu vực Nam bộ thấp hơn và xấp xỉ trung bình nhiều năm, riêng khu vực Cát Tiên (Lâm Đồng) cao hơn. TP.HCM cũng tương tự, tổng lượng mưa trong tháng 6 phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm, cá biệt như ở đặc khu Côn Đảo thiếu hụt đến gần 200 mm.
Xu hướng nắng nóng gia tăng, mưa giảm do El Nino
Trên phạm vi cả nước, ngoài đợt mưa lớn vào đầu tháng 6 do ảnh hưởng không khí lạnh và áp thấp nhiệt đới, thời gian còn lại thời tiết phổ biến là nắng nóng gay gắt kéo dài. Trong tháng 6, nhiệt độ trung bình trên cả nước phổ biến cao hơn cùng kỳ từ 0,5 - 1,5 độ C. Đặc biệt, ở khu vực Bắc bộ xuất hiện đến 4 đợt nắng nóng với mức nhiệt cao nhất nhiều nơi đến 39 - 40 độ C và vượt 40 độ C. Các tỉnh miền Trung có 2 đợt nắng nóng, đặc biệt là đợt nắng nóng kéo dài đến 19 ngày, từ ngày 12 - 30.6 với mức nhiệt cao nhất trong đợt này lên đến 42,2 độ C và nhiều nơi vượt mốc 40 độ C, kéo dài nhiều ngày.
Xu hướng nắng nóng gia tăng, mưa giảm vừa qua là do tác động của hiện tượng El Nino, xuất hiện từ cuối tháng 5. Đáng nói, hiện tượng El Nino xuất hiện sớm và đang mạnh lên nhanh chóng. Các bản tin cập nhật của Cục Quản lý đại dương và khí quyển Mỹ (NOAA) cho biết, nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Nino 3.4 vào cuối tháng 5 đã vượt ngưỡng trung bình nhiều năm trên 0,5 độ C (cột mốc xác định El Nino xuất hiện), đến giữa tháng 6 đã tăng lên 0,9 độ C và đến tuần cuối tháng 6 là 1,2 độ C. Các khu vực lân cận đặc biệt là Nino 1 - 2 ghi nhận mức nhiệt lên tới 2,5 độ C và thấp nhất là Nino 4 là 0,6 độ C. Đây là một trong những cơ sở quan trọng để Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) cảnh báo khả năng El Nino đạt cường độ mạnh ngay trong giai đoạn từ tháng 7 - 9.2026.
El Nino cường độ mạnh sẽ làm tăng khả năng xảy ra sóng nhiệt, hạn hán, mưa lớn và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác ở nhiều nơi trên thế giới. WMO cho biết, đang tăng cường phối hợp và hỗ trợ cảnh báo sớm để giúp các chính phủ, các tổ chức nhân đạo sẵn sàng ứng phó với những tác động tiềm tàng. Các lĩnh vực nhạy cảm với khí hậu là nông nghiệp, y tế và các cộng đồng dễ bị tổn thương chuẩn bị ứng phó với El Nino mạnh.
Việt Nam chịu tác động thế nào?
Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (NCHMF) dự báo, El Nino tiếp tục duy trì trong các tháng cuối năm 2026 và có xu hướng mạnh dần. Có 63% khả năng đạt cường độ rất mạnh - "siêu El Nino" (nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 từ 2 độ C trở lên) trong giai đoạn tháng 11.2026 - 1.2027. Do sự xuất hiện và mạnh lên của El Nino, nắng nóng tiếp tục xuất hiện nhiều trong giai đoạn tháng 7 - 9 và có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm, cũng như cùng kỳ năm 2025 tại Bắc bộ, khu vực từ Thanh Hóa - Huế và duyên hải nam Trung bộ. Nhiệt độ trung bình trên cả nước phổ biến cũng gia tăng so với trung bình nhiều năm: giai đoạn từ tháng 7 - 9 cao hơn từ 0,5 - 1,5 độ C; từ tháng 10 - 12.2026, nhiệt độ phổ biến cao hơn từ 1 - 2 độ C, có nơi cao hơn. Trong khi nắng nóng gia tăng thì ngược lại mưa có xu hướng giảm từ 5 - 20% tùy theo khu vực và giai đoạn.
Đáng chú ý, khu vực miền Trung, Tây nguyên và Nam bộ là những nơi chịu tác động mạnh của El Nino; làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong các tháng cuối năm 2026 và đầu 2027. Cảnh báo, tuy tổng lượng mưa thiếu hụt, mùa mưa kết thúc sớm ở các khu vực này, nhưng có thể xuất hiện các trận mưa lớn cực đoan xảy ra trong phạm vi hẹp và thời gian ngắn. Trong tháng 7 - 9, có nguy cơ xảy ra hạn hán, thiếu nước cục bộ ở những nơi ngoài vùng cấp nước của các công trình thủy lợi tại các tỉnh ven biển từ Quảng Trị đến Khánh Hòa, Lâm Đồng. Trong mùa lũ năm 2026, dòng chảy trên các lưu vực sông và hồ chứa có xu thế thấp hơn trung bình nhiều năm. Trong các năm có El Nino, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam thường ít hơn nhưng cần đề phòng nguy cơ xuất hiện các cơn bão rất mạnh và gây thiệt hại lớn.
Khuyến cáo ứng phó
Cục Khí tượng thủy văn (Bộ NN-MT) khuyến cáo: Đối với ĐBSCL cần đẩy sớm lịch thời vụ để phòng tránh khô hạn và xâm nhập mặn. Đây là bài học kinh nghiệm đã phát huy hiệu quả đáng kể trong những năm qua. Trong trường hợp hạn hán nghiêm trọng, nguồn nước sẽ được ưu tiên theo thứ tự: sinh hoạt, chăn nuôi, cây trồng giá trị kinh tế cao và cuối cùng là cây trồng ngắn ngày.
Th.S Lê Thị Xuân Lan, chuyên gia khí tượng thủy văn, nhận định: "Các dự báo cho thấy El Nino đang mạnh lên nhanh và đạt cường độ mạnh nhất trong khoảng tháng 7 - 9, sau đó kéo dài đến đầu năm 2027. Khả năng đây sẽ là sự kiện El Nino mạnh nhất từ 1950 đến nay." Dưới ảnh hưởng của El Nino, mùa mưa ở Nam bộ năm nay ít nhiều đã biến đổi và không còn theo quy luật thông thường. Thường thì mùa mưa ở Nam bộ thời tiết mát mẻ với đặc trưng là sáng nắng chiều nhiều mưa nhưng năm nay là những đợt nắng nóng ngắn ngày xen giữa những đợt mưa khiến thời tiết giữa mùa mưa vẫn oi bức rất khó chịu. Dự báo với xu hướng El Nino gia tăng hiện nay, vào tháng 8 Nam bộ có thể xuất hiện thêm 1 - 2 đợt nắng nóng.
Ở miền Trung, tháng 8 vẫn là giai đoạn cao điểm nắng nóng, có thể xuất hiện ít nhất 2 đợt với mức nhiệt cao nhất có thể đạt đến 39 - 40 độ C. Trên phạm vi cả nước, tổng lượng mưa sẽ thiếu hụt khoảng 10% so với trung bình nhiều năm. Do vậy ngay từ bây giờ người dân ở các vùng có nguy cơ bị ảnh hưởng cần phải chủ động ứng phó bằng kinh nghiệm và tri thức bản địa vốn có từ sinh hoạt đến sản xuất. Đặc biệt cần tận dụng tất cả các phương tiện và vật dụng có thể để tích trữ nước ngọt, ưu tiên phục vụ cho sinh hoạt. Bên cạnh đó, cần tăng cường các biện pháp phòng chống nắng nóng, hạn hán cục bộ và nguy cơ thiếu nước ngọt phục vụ cho sản xuất. Các địa phương, đơn vị quản lý hồ chứa cần thường xuyên cập nhật thông tin dự báo khí tượng thủy văn để điều chỉnh phương án vận hành phù hợp, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du.
