Mỗi năm, người tiêu dùng Mỹ chi hơn 1 tỷ USD cho thực phẩm chức năng bổ sung dầu cá, với niềm tin rằng axit béo omega-3 có thể cải thiện sức khỏe não bộ. Mặc dù omega-3 đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng liên kết tế bào não, một nghiên cứu mới từ Trường Y khoa Keck thuộc Đại học Nam California (USC) đã dội gáo nước lạnh vào niềm tin này.
Thử nghiệm lâm sàng kéo dài hai năm
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí eBioMedicine chỉ ra rằng omega-3 từ dầu cá thâm nhập thành công vào não bộ nhưng không cải thiện các chỉ số sức khỏe não ở người lớn tuổi có nguy cơ cao mắc Alzheimer. Trong thử nghiệm đối chứng giả dược, mù đôi, các nhà nghiên cứu phát hiện việc bổ sung omega-3 liều cao không cải thiện trí nhớ, chức năng nhận thức hay làm giảm mất tế bào não ở vùng liên quan đến Alzheimer.
Tiến sĩ Hussein Naji Yassine, Giám đốc Trung tâm Sức khỏe Não bộ Cá nhân hóa USC, trưởng nhóm nghiên cứu, chia sẻ: "Tất cả chúng ta đều ước ao có một phương thuốc kỳ diệu giúp ngăn ngừa Alzheimer, nhưng phát hiện của chúng tôi chỉ ra rằng viên uống dầu cá dường như không thể bảo vệ sức khỏe não bộ." Ông nhấn mạnh: "Mặc dù omega-3 đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các liên kết tế bào não cần thiết cho nhận thức, kết quả nghiên cứu của chúng tôi không ủng hộ việc dùng dầu cá như một biện pháp phòng ngừa Alzheimer."
Dầu cá có thực sự chạm tới não bộ?
Nghiên cứu được thực hiện trên 365 người trưởng thành từ 55 đến 80 tuổi, những người hiếm khi ăn cá. Tất cả tình nguyện viên đều có nguy cơ cao mắc Alzheimer, và gần một nửa (47%) mang gene APOE4, yếu tố di truyền mạnh nhất đối với bệnh Alzheimer khởi phát muộn. Họ được phân bổ ngẫu nhiên để uống viên bổ sung dầu cá hoặc giả dược mỗi ngày, mỗi viên chứa 2.000 mg axit docosahexaenoic (DHA).
Để xác định DHA có vào não hay không, nhóm nghiên cứu đo nồng độ DHA trong dịch não tủy. Sau 6 tháng, nồng độ DHA tăng trung bình 17%, chứng minh dưỡng chất đã vào não. Dù vậy, điều này không chuyển hóa thành lợi ích nhận thức. Các bài kiểm tra trí nhớ và tư duy sau hai năm cho thấy người uống DHA không đạt điểm cao hơn người dùng giả dược. Chụp quét não cũng cho thấy dầu cá không làm chậm quá trình teo hồi hải mã, vùng não quan trọng cho trí nhớ.
Giải thích nghịch lý và hướng nghiên cứu mới
Kết quả thúc đẩy các nhà khoa học tìm lời giải: Tại sao omega-3 vào não nhưng không cải thiện sức khỏe não? Tiến sĩ Yassine và đồng nghiệp cho rằng omega-3 có thể chỉ phát huy tác dụng khi được hấp thụ như một phần của chế độ ăn Địa Trung Hải tổng thể, thay vì dạng viên uống đơn lẻ. Chế độ ăn Địa Trung Hải giàu omega-3 tự nhiên từ thực phẩm và từ lâu đã được chứng minh giảm nguy cơ Alzheimer.
"Chúng tôi đang tập trung tìm hiểu cách não bộ xử lý omega-3, và liệu các yếu tố như sức khỏe kém, chế độ ăn uống, nguy cơ di truyền hay tuổi tác có làm thay đổi khả năng hấp thụ và sử dụng hiệu quả omega-3 của não hay không," ông Yassine cho biết. "Chúng tôi cũng đang nỗ lực phát triển các loại thuốc giúp não bộ tận dụng tốt hơn những dưỡng chất này để bảo tồn chức năng nhận thức."
Lối sống lành mạnh vẫn là chìa khóa
Dù các yếu tố lối sống không được trực tiếp mổ xẻ trong nghiên cứu, các chuyên gia nhấn mạnh duy trì sức khỏe tổng thể là vũ khí hiệu quả nhất để nâng đỡ chức năng não và đẩy lùi nguy cơ Alzheimer. Tiến sĩ Yassine khẳng định: "Giữ gìn sức khỏe suốt đời thông qua tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc và ăn uống cân bằng vẫn là công cụ quyền lực nhất mà chúng ta có để giảm nguy cơ Alzheimer." Ông so sánh: "Theo đuổi một lối sống lành mạnh cũng giống như việc mang xe đi bảo dưỡng định kỳ và thay loại dầu nhớt chất lượng cao vậy. Não bộ sẽ nhanh chóng xuống cấp nếu các vấn đề sức khỏe ở bộ phận khác bị ngó lơ."
