Giữa lúc diện tích mía ven sông Trà Khúc giảm từ hơn 10.000 ha xuống còn 380 ha (năm 2021), chị Nguyễn Thị Thu Thủy (41 tuổi, xã Nghĩa Giang, Quảng Ngãi) quyết tâm khôi phục cây mía và nghề làm mật truyền thống. Trước đó, chị từng làm quản lý khách sạn tại TP.HCM và đảo Lý Sơn. Năm 2016, vợ chồng chị về quê lập nghiệp; khi Covid-19 khiến du lịch đóng băng, chị bắt đầu trăn trở với cây mía.
Kiên trì vận động nông dân trở lại với cây mía
Chị Thủy gõ cửa từng hộ dân, cam kết bao tiêu sản phẩm nhưng liên tục nhận cái lắc đầu. "Làm không được đâu con ơi, bán không được đâu con ơi", chị nhớ lại câu nói phổ biến nhất. Không nản, chị tìm đến các vùng từng nổi tiếng với nghề nấu mật như Nghĩa Dũng, Nghĩa Dõng, chứng kiến nhiều lò mật ngừng hoạt động, chỉ còn vài hộ cố giữ nghề.
Bước ngoặt đến khi gặp bà Nguyễn Thị Liên ở Nghĩa Thắng, người vẫn giữ vài héc-ta mía dù đầu ra bấp bênh. Bà Liên nói: "Cây mía từng nuôi các con ăn học, giúp gia đình dựng nhà cửa nên không nỡ lòng bỏ, dù chẳng còn ai mua ở Quảng Ngãi nữa." Từ niềm tin của bà, vùng nguyên liệu đầu tiên hình thành, nhiều hộ khác quay lại khi có doanh nghiệp cam kết thu mua.
Đầu tư công nghệ, vượt thất bại ban đầu
Những mẻ mật đầu tiên thất bại liên tục: quá đặc, bị cháy, phải đổ bỏ. Áp lực tài chính từng khiến chị nghĩ đến việc dừng lại. Chị Thủy chia sẻ: "Có lúc tôi thấy mình như đang đâm đầu vào đá. Nhưng nếu tất cả đều bỏ cuộc thì nghề truyền thống sẽ mất hẳn." Sau nhiều lần thử nghiệm, chị kết hợp kỹ thuật nấu truyền thống với công nghệ hiện đại: mía được làm sạch, bóc vỏ, ép bằng máy, lọc nhiều lớp, cô đặc bằng công nghệ chân không, giữ hương vị tự nhiên, không phụ gia hay phẩm màu.
Chị thành lập Công ty CP Mật mía Miền Xanh, đầu tư khoảng 3,5 tỷ đồng xây nhà xưởng tại xã Nghĩa Giang, xây dựng hệ thống quản lý đạt ISO 22000 và HACCP. Năm 2024, chị đoạt giải Nhất Cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tỉnh Quảng Ngãi lần thứ V.
Mở rộng vùng nguyên liệu, xuất khẩu ra quốc tế
Từ vài héc-ta ban đầu, vùng nguyên liệu hiện mở rộng lên hơn 20 ha. Gia đình bà Nguyễn Thị Liên tăng diện tích từ 0,7 ha lên 3,5 ha. Doanh nghiệp liên kết với khoảng 20 hộ nông dân, thu mua mía với giá 1.300-1.500 đồng/kg, gần gấp đôi so với giai đoạn giá thấp 2017-2018. Bà Liên cho biết: "Từ ngày có doanh nghiệp bao tiêu, tôi yên tâm sản xuất hơn vì không còn lo đầu ra như trước."
Mỗi tháng, doanh nghiệp chế biến 100-150 tấn mía tươi, tạo ra 10-15 tấn mật thành phẩm. Doanh thu năm 2024 đạt hơn 2 tỷ đồng, năm 2025 đạt khoảng 4 tỷ đồng, mục tiêu năm 2026 là 7 tỷ đồng. 80% sản lượng tiêu thụ trong nước, 20% xuất khẩu chính ngạch sang Đài Loan, New Zealand, Australia và Philippines. Mạng lưới phân phối gồm hơn 200 đại lý, cửa hàng trên cả nước và một số hệ thống siêu thị.
Theo ông Võ Quốc Hùng, Phó Giám đốc Sở Công Thương Quảng Ngãi, ngành công thương đã đồng hành cùng doanh nghiệp trong xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm và kết nối thị trường. Mật mía Quảng Ngãi đang từng bước trở thành hình ảnh quảng bá đặc trưng của vùng núi Ấn - sông Trà trong các chương trình xúc tiến đầu tư và giới thiệu đặc sản địa phương.
