Hằng năm, ngành y tế phát hiện và xử lý hàng trăm nghìn tổ chức, cá nhân vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, số vụ ngộ độc thực phẩm tại các bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố đang có xu hướng gia tăng. Để giải quyết vấn đề này một cách dài hạn, chiến lược và xuyên suốt, Bộ Y tế cùng các bộ, ngành liên quan cần chuyển mạnh tư duy quản lý an toàn thực phẩm từ “kiểm soát từng khâu riêng lẻ” sang “quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm”.
Thực trạng vi phạm an toàn thực phẩm năm 2025
Theo thống kê của Bộ Y tế, năm 2025, toàn ngành y tế đã kiểm tra 334.764 cơ sở, phát hiện 20.791 cơ sở vi phạm về an toàn thực phẩm, chiếm 6,21% tổng số cơ sở được kiểm tra. Trong số đó, đã xử lý 6.057 cơ sở, đình chỉ hoạt động 40 cơ sở, tiêu hủy 635 loại thực phẩm không bảo đảm chất lượng (bao gồm thực phẩm chứa chất cấm, không rõ nguồn gốc, hết hạn sử dụng…), chuyển lực lượng công an điều tra hai vụ và xử phạt tổng số tiền hơn 33,83 tỷ đồng. Đáng chú ý, số cơ sở bị xử lý năm 2025 giảm so với năm 2024, nhưng tổng số tiền xử phạt lại tăng lên, cho thấy các chế tài đang được áp dụng theo hướng nghiêm khắc hơn.
Ngộ độc thực phẩm gia tăng trong quý I/2026
Quý I/2026 đã xảy ra 36 vụ ngộ độc thực phẩm, tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm 2025. Các vụ ngộ độc chủ yếu xảy ra tại bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học và thức ăn đường phố, đặc biệt ở các đô thị lớn có địa bàn rộng, mật độ dân số cao và nhu cầu thực phẩm lớn.
Trách nhiệm quản lý theo quy định pháp luật
Tiến sĩ, dược sĩ Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cho biết hệ thống văn bản pháp quy đã quy định rõ trách nhiệm của từng cấp quản lý. Cụ thể, tại khoản 2 Điều 65 Luật An toàn thực phẩm, Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống, bao gồm bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố trên địa bàn. Đối với bếp ăn tập thể tại các cơ sở giáo dục, Thông tư Liên tịch số 08/2008/TTLT-BYT-BGDĐT ngày 8/7/2008 nêu rõ Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo các cơ sở giáo dục có dịch vụ ăn uống bảo đảm đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm. Đặc biệt, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ dừng lại ở kiểm tra mà còn gắn liền với trách nhiệm của người đứng đầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ ăn uống và đơn vị tổ chức bếp ăn tập thể, như đã được nhấn mạnh tại Chỉ thị số 38/CT-TTg năm 2024 của Chính phủ.
Chỉ đạo của Tổng Bí thư và các giải pháp hiện tại
Tại phiên họp quý I/2026 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật, Tổng Bí thư Tô Lâm đã yêu cầu bảo đảm tốt nhất sức khỏe nhân dân, làm cho người dân yên tâm hơn khi sử dụng thực phẩm hằng ngày. Để thực hiện mục tiêu này, các cơ quan quản lý nhà nước đã triển khai nhiều giải pháp, bao gồm ban hành Kế hoạch “Tháng hành động vì an toàn thực phẩm” năm 2026 từ ngày 15/4 đến 15/5/2026 trên cả nước, với chủ đề “Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố”, tập trung vào các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố. Bộ Y tế cũng ban hành các văn bản chỉ đạo khẩn gửi Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố nhằm siết chặt quản lý an toàn thực phẩm học đường và thức ăn đường phố.
Đề xuất giải pháp dài hạn
Tuy nhiên, để giải quyết vấn đề một cách dài hạn, có chiến lược và xuyên suốt, các chuyên gia và nhà quản lý lĩnh vực an toàn thực phẩm cho rằng Bộ Y tế cần khẩn trương phối hợp với các Bộ: Nông nghiệp và Môi trường, Công thương, Tư pháp và các bộ, ngành liên quan để xây dựng Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, nhằm tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố. Cụ thể, cần chuyển mạnh tư duy quản lý an toàn thực phẩm từ “kiểm soát từng khâu riêng lẻ” sang “quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm” (từ trang trại đến bàn ăn), bao gồm kiểm soát nguyên liệu đầu vào, điều kiện sản xuất ban đầu, sơ chế, sản xuất, phân phối, lưu thông sản phẩm và đến tay người tiêu dùng. Cần kiểm soát giới hạn tồn dư các chất như thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật, chất kháng sinh, chất kích thích, chất bảo quản… đối với nguyên liệu thực phẩm. Đồng thời, kiểm soát chặt các điều kiện sản xuất, sơ chế ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, kiểm soát giết mổ…, quy định chặt tại các Luật: Chăn nuôi, Thú y, Thủy sản… Mặt khác, cần quy định cụ thể về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với người trực tiếp kinh doanh thức ăn. Cơ sở dữ liệu tập trung về an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương cần sớm được hoàn thiện để dễ dàng truy xuất nguồn gốc thực phẩm, kịp thời thu hồi thực phẩm không an toàn, giúp phòng ngừa ngộ độc thực phẩm lan rộng. Ngoài ra, giới chuyên gia cũng cho rằng cần xây dựng Chiến lược quốc gia về an toàn thực phẩm đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, hướng tới các tiêu chuẩn quốc tế về thực hành vệ sinh tốt (GHP) đối với các cơ sở sản xuất và chế biến thực phẩm.
