Chi trả trực tiếp từ tiền túi của người dân cho y tế tại Việt Nam hiện vẫn ở mức cao, trở thành gánh nặng bào mòn kinh tế nhiều hộ gia đình. Dù tỷ lệ này đã giảm dưới 40%, nhưng vẫn cao gấp 2-2,5 lần so với khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) là 15-20%.
Chi phí y tế tăng đều qua các năm
Theo báo cáo của TS-BS Ong Thế Duệ, Viện Chiến lược và chính sách y tế (Bộ Y tế), chi tiêu y tế tại Việt Nam đang gia tăng khoảng 7-8% mỗi năm. Tổng chi tiêu y tế cả nước đã tăng 1,5 lần từ 17,4 tỉ USD năm 2019 lên 27,5 tỉ USD năm 2025. Dự báo sẽ lên 31,7 tỉ USD vào năm 2027 và 34,1 tỉ USD vào năm 2028.
Chi tiêu y tế bình quân đầu người cũng tăng từ 181 USD/năm (2019) lên 270 USD (2025), dự kiến đạt 308 USD (2027) và 328 USD (2028). Trong cơ cấu chi, tiền thuốc chiếm tỷ trọng lớn nhất. Tỷ lệ chi cho thuốc từ quỹ BHYT giảm từ 53% (2015) xuống 33-35% (2019-2024), nhưng số tiền thực chi vẫn tăng: từ 40,42 nghìn tỉ đồng (2000) lên 47,23 nghìn tỉ đồng (2023) và 42,48 nghìn tỉ đồng trong 10 tháng năm 2024.
Nguyên nhân khiến người dân chi tiền túi nhiều
Theo Bộ Y tế, chất lượng dịch vụ y tế tuyến cơ sở còn hạn chế khiến người bệnh vượt tuyến lên bệnh viện tuyến trên. Ngoài ra, tình trạng thiếu thuốc tại một số bệnh viện cũng buộc người bệnh phải tự mua ngoài. Một số ý kiến cho rằng cơ chế tự chủ tài chính và thanh toán theo phí dịch vụ dẫn đến chỉ định nội trú rộng rãi, kéo dài ngày điều trị, chỉ định xét nghiệm và dịch vụ y tế quá mức cần thiết.
Chi tiền túi cho y tế cao gấp hơn 2 lần khuyến nghị
Khảo sát từ 2018-2022 cho thấy chi cho y tế chiếm 43-45% tổng chi của hộ gia đình, gây gánh nặng kinh tế. Hiện tỷ lệ chi tiền túi đã giảm dưới 40%, nhưng vẫn cần tiếp tục giảm để tiệm cận mức khuyến nghị của WHO là 20%.
TS Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, đánh giá: “Tỷ lệ chi trả trực tiếp từ tiền túi của người dân cho y tế đã giảm trong những năm gần đây. Đây là một tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, mức chi trả này vẫn còn cao hơn 2-2,5 lần so với mức khuyến nghị của WHO, khoảng 15-20% tổng chi y tế.”
Theo bà Pratt, nguyên nhân gia tăng chi phí y tế bao gồm gánh nặng bệnh không lây nhiễm (tim mạch, đái tháo đường, ung thư) cần điều trị lâu dài; tuổi thọ tăng kéo theo nhu cầu chăm sóc người cao tuổi; và các yếu tố từ hệ thống y tế như tập trung khám chữa bệnh tuyến trên, y tế cơ sở chưa hiệu quả, chi phí thuốc và vật tư tăng.
Bà Pratt nhấn mạnh: “Cách hiệu quả nhất để giảm áp lực chi phí y tế là đẩy mạnh dự phòng và phát hiện bệnh sớm, đặc biệt thông qua kiểm soát các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, sử dụng rượu bia, chế độ ăn uống không lành mạnh và thiếu vận động.” Bà cũng đánh giá: “Những cải cách gần đây, trong đó có luật Dược sửa đổi năm 2024 là bước tiến quan trọng nhằm tăng tính minh bạch trong quản lý giá thuốc, cải thiện khả năng chi trả và tăng cường bảo vệ tài chính cho người dân.”
