Liệu pháp CAR-T: Bước tiến đột phá trong cuộc chiến chống ung thư máu
Liệu pháp tế bào CAR-T, một phương pháp điều trị ung thư tiên tiến, đang thu hút sự chú ý lớn trong y học hiện đại. Đây là liệu pháp sử dụng chính các tế bào miễn dịch của bệnh nhân, sau khi được chỉnh sửa trong phòng thí nghiệm, để tạo ra một loại "thuốc sống" nhắm mục tiêu trực tiếp vào các tế bào ung thư trong cơ thể.
CAR-T là gì và cơ chế hoạt động ra sao?
Theo Viện Y học ứng dụng Việt Nam, liệu pháp CAR-T (viết đầy đủ là liệu pháp miễn dịch tế bào T có thụ thể kháng nguyên dạng khảm) tập trung vào việc nâng cao khả năng của các tế bào miễn dịch T – thường được ví như bộ máy tấn công của hệ miễn dịch. Các tế bào ung thư thường có nhiều cách để lẩn tránh sự phát hiện của hệ miễn dịch, nhưng CAR-T giúp tăng cường khả năng phát hiện và tiêu diệt chúng một cách hiệu quả hơn.
Quy trình tạo ra tế bào CAR-T phức tạp như thế nào?
Quá trình này thường kéo dài vài tuần, bắt đầu bằng việc tách các tế bào T từ máu của bệnh nhân. Bệnh nhân sẽ ngồi trên ghế dựa trong khoảng 2-3 giờ, được nối với hai đường truyền tĩnh mạch. Máu được lấy ra từ một đường, tế bào T được tách ra, và phần máu còn lại được đưa trở lại cơ thể qua đường truyền thứ hai.
Sau đó, các tế bào T được gửi đến phòng thí nghiệm để gắn thụ thể CAR phù hợp, giúp chúng nhận diện đặc hiệu tế bào ung thư của người bệnh. Khi được truyền trở lại cơ thể, các tế bào CAR-T này bám vào tế bào ung thư, nhân lên và tấn công thêm nhiều tế bào ác tính khác.
Hiệu quả và những hạn chế cần lưu ý
Liệu pháp CAR-T đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt cho hai trường hợp cụ thể:
- Tháng 8/2017, FDA cho phép sử dụng Kymriah (do Novartis cung cấp) cho bệnh nhân mắc bệnh bạch cầu tăng lympho B cấp.
- Tháng 10/2017, liệu pháp thứ hai là Yescarta (do Gilead cung cấp) được chấp thuận cho u lympho tế bào B.
Viện Y học ứng dụng Việt Nam cho biết, CAR-T đã cho thấy kết quả khả quan trong điều trị bệnh bạch cầu cấp dòng lympho và u lympho tế bào B tái phát. Nhiều trường hợp, tế bào ung thư không còn được tìm thấy sau điều trị. Tuy nhiên, đây vẫn là phương pháp mới, nên việc theo dõi lâu dài và khả năng chữa khỏi hoàn toàn vẫn chưa được xác định rõ.
Một số bệnh nhân ghi nhận tế bào CAR-T biến mất sau khi ung thư thuyên giảm, và nguy cơ tái phát khi không còn các tế bào này vẫn là câu hỏi mở. Theo Trung tâm Tư vấn Di truyền và Sàng lọc Ung thư (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108), CAR-T có khả năng tấn công đặc hiệu, giảm tác dụng phụ lên tế bào khỏe mạnh, nhưng một số loại ung thư vẫn có thể tránh được sự phát hiện của chúng.
Chi phí cao – rào cản lớn cho bệnh nhân
Bệnh viện 108 cho biết, chi phí cho một liệu trình CAR-T rất đắt đỏ, với mức giá lên đến hơn 450.000 USD cho liệu pháp được phê duyệt gần đây. Điều này đặt ra thách thức lớn về khả năng tiếp cận cho nhiều bệnh nhân tại Việt Nam và trên thế giới.
Tóm lại, liệu pháp CAR-T đại diện cho một hướng đi đầy hứa hẹn trong điều trị ung thư máu, nhưng vẫn cần thêm nghiên cứu để tối ưu hóa hiệu quả và giảm chi phí, mang lại cơ hội sống cho nhiều người bệnh hơn.
