Các chuyên gia cho biết, caffeine trong thực phẩm và caffeine dùng pha trộn ma túy hoàn toàn khác nhau về bản chất, liều lượng và mức độ nguy hiểm. Nếu được dùng đúng cách và đúng lượng, caffeine mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.
Caffeine là gì?
Caffeine là một hợp chất tự nhiên có trong hạt cà phê, hạt ca cao, lá chè xanh và nhiều loại thực vật khác. Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Đức Thành, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu, Hồi sức tích cực và chống độc - Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), caffeine thuộc nhóm methylxanthin, có tác dụng kích thích thần kinh trung ương, tạo sự tỉnh táo và tăng hoạt động trí óc, kích thích trung tâm hô hấp, tăng tần số thở, thở sâu và giãn phế quản.
Trong y học, caffeine được sử dụng làm thuốc để khôi phục sự tỉnh táo khi mệt mỏi hoặc buồn ngủ, là thành phần phổ biến trong một số thuốc giảm đau hoặc được dùng để giảm cân. Trong ngành chế biến thực phẩm, caffeine được sử dụng để sản xuất các loại đồ uống như cà phê, nước tăng lực, nước ngọt, ca cao, sô cô la... nhằm cải thiện sự tỉnh táo và độ tập trung.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) không xếp caffeine vào nhóm chất gây nghiện. Tuy nhiên, lạm dụng caffeine có thể gây phụ thuộc tâm lý với các biểu hiện như nhức đầu, run rẩy, hồi hộp, khó tập trung hoặc cáu gắt.
Sự khác biệt giữa caffeine tự nhiên và caffeine công nghiệp
Theo bác sĩ Đức Thành, có hai loại caffeine chủ yếu:
- Caffeine tự nhiên: Có trong trà, cà phê và đi kèm nhiều hợp chất sinh học như polyphenol, tannin, chất chống oxy hóa. Hàm lượng thường thấp (khoảng 1,2 - 2,2%), cơ thể dễ dung nạp và đào thải.
- Caffeine công nghiệp: Là caffeine tổng hợp dạng bột tinh khiết gần như tuyệt đối (99%). Vì ở dạng bột đậm đặc không tạp chất, việc hấp thụ trực tiếp qua hít, nuốt (khi phối trộn vào ma túy) đẩy hàm lượng chất này vào máu cực kỳ nhanh, vọt lên ngưỡng nguy hiểm.
Vì sao caffeine trong ma túy gây nguy hiểm?
Bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Thanh Sang, Trưởng khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM) cho biết, trong thực tế hồi sức - chống độc vẫn ghi nhận nhiều trường hợp dùng quá nhiều caffeine từ nước tăng lực, viên caffeine hoặc sản phẩm giảm cân. Người bệnh có thể bị run tay, hồi hộp, tim đập nhanh, mất ngủ, lo âu hoặc buồn nôn; nặng hơn có thể rối loạn nhịp tim, co giật hay rối loạn ý thức.
Tuy nhiên, ngộ độc caffeine đơn thuần thường vẫn kiểm soát được nếu phát hiện sớm. Ngược lại, khi caffeine bị pha trộn với methamphetamine hoặc các chất kích thích khác, mức độ nguy hiểm tăng cao do tác động cộng hưởng lên tim mạch, não bộ và tâm thần.
Lưu ý khi sử dụng caffeine an toàn
Bác sĩ Đức Thành khuyên, để dùng cà phê, trà và nước tăng lực an toàn, người trưởng thành nên giữ tổng lượng caffeine dưới 400 mg/ngày; ưu tiên cà phê đen, hạn chế thêm đường, sữa đặc hoặc kem béo. Người nhạy cảm với caffeine, mắc bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp chỉ nên dùng 1 - 2 tách trà/cà phê loãng mỗi ngày.
Trà xanh và trà đen chứa ít caffeine hơn cà phê, giàu chất chống oxy hóa nhưng không nên uống quá đặc hoặc dùng vào buổi tối để tránh mất ngủ. Nên hạn chế tối đa nước tăng lực chứa nhiều caffeine và đường. Người khỏe mạnh cũng không nên uống quá 1 lon/ngày và không được dùng để thay nước lọc.
Các thời điểm không nên nạp caffeine
Theo bác sĩ Nguyễn Đức Thành, những thời điểm sau đây mọi người không nên tiêu thụ caffeine:
- Ngay khi ngủ dậy: Lúc này nồng độ hormone cortisol trong cơ thể đang cao tự nhiên, uống caffeine sẽ làm giảm khả năng tự tỉnh táo của cơ thể. Thời điểm tốt để uống là 1 - 2 giờ sau khi thức dậy.
- Khi bụng đói: Caffeine kích thích dạ dày tiết ra nhiều axit hơn, dễ dẫn đến tình trạng cồn cào, viêm loét hoặc trào ngược dạ dày thực quản.
- Ngay trước hoặc sau khi uống thuốc: Caffeine có thể tương tác làm giảm tác dụng của một số loại thuốc điều trị huyết áp, tim mạch hoặc thuốc an thần.
Như vậy, caffeine tự nhiên khi sử dụng đúng cách và đúng liều lượng sẽ mang lại nhiều lợi ích. Tuy nhiên, cần cảnh giác với caffeine công nghiệp bị pha trộn vào ma túy, vì nó có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe.
