Trong bối cảnh Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá nguy cơ dịch Ebola tại Congo ở mức "rất cao" và tốc độ lây lan nhanh "chưa từng có", các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai đã đưa ra những chia sẻ thiết thực nhằm giúp người dân chủ động phòng tránh.
Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh nhưng nguy cơ hiện hữu
Bộ Y tế khẳng định, đến nay Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc Ebola, nguy cơ trong nước ở mức thấp. Tuy nhiên, với sự gia tăng giao lưu quốc tế, khả năng xuất hiện ca bệnh nhập cảnh là không thể loại trừ. Do đó, việc nâng cao cảnh giác và chuẩn bị sẵn sàng ứng phó là vô cùng quan trọng.
Bệnh viện Bạch Mai kích hoạt "lá chắn" phòng chống Ebola
Ban Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai đã yêu cầu toàn viện quán triệt tinh thần chủ động, không chủ quan nhưng cũng không hoang mang. Mục tiêu cao nhất là phát hiện sớm, cách ly kịp thời, xử trí đúng quy trình và không để xảy ra lây nhiễm trong bệnh viện. Công tác chuẩn bị bao gồm sàng lọc, kiểm soát nhiễm khuẩn, hậu cần, vật tư và truyền thông nhằm bảo vệ an toàn cho người bệnh, nhân viên y tế và cộng đồng.
Tất cả các đơn vị phải rà soát kế hoạch phòng chống Ebola, tăng cường giám sát các trường hợp có triệu chứng nghi ngờ và khai thác kỹ yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước khi khởi phát bệnh.
Triệu chứng dễ nhầm lẫn, cần khai thác kỹ dịch tễ
Theo TS. Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, Ebola có thời gian ủ bệnh từ 2 đến 21 ngày. Virus chỉ lây khi người bệnh đã có triệu chứng, qua máu và các dịch cơ thể. Các triệu chứng ban đầu như sốt, đau đầu, mệt mỏi, nôn, tiêu chảy rất dễ nhầm lẫn với cúm, sốt xuất huyết, sốt rét hay các bệnh tiêu hóa cấp tính.
TS. Đoàn Thu Trà nhấn mạnh: "Người bệnh Ebola giai đoạn đầu thường chỉ sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi hoặc tiêu chảy. Nếu không khai thác kỹ yếu tố dịch tễ, ca bệnh hoàn toàn có thể bị bỏ sót ngay từ khâu tiếp nhận." Bà cho rằng, đối với Ebola, một câu hỏi đúng về lịch sử đi lại và tiếp xúc còn quan trọng hơn nhiều xét nghiệm sau đó.
"2 phút vàng" quyết định ngăn chặn lây nhiễm
ThS. Nguyễn Quốc Thái, Phó Trưởng khoa Nhiễm khuẩn tổng hợp, Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, nhấn mạnh tầm quan trọng của "2 phút đầu tiên" tại khu vực sàng lọc. Chỉ cần đặt đúng câu hỏi về triệu chứng và yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày, nhân viên y tế có thể nhận diện nguy cơ và kích hoạt ngay các biện pháp bảo vệ.
Các chuyên gia đưa ra nguyên tắc ứng phó "2 - 5 - 30": 2 phút khai thác triệu chứng và dịch tễ; 5 phút cách ly tạm thời; 30 phút đầu kích hoạt hệ thống ứng phó, kiểm soát nhiễm khuẩn và báo cáo. Đây được xem là khoảng thời gian vàng giúp ngăn chặn lây lan ngay từ cửa bệnh viện. Nếu bỏ lỡ, nguy cơ phơi nhiễm cho nhân viên y tế và người bệnh khác sẽ tăng đáng kể.
Kiểm soát nhiễm khuẩn - tuyến phòng thủ quan trọng
TS. Trương Anh Thư, Trưởng Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn Bệnh viện Bạch Mai, cho biết mọi tình huống nghi ngờ Ebola đều phải xử trí theo nguyên tắc "Phát hiện - Cách ly - Thông báo". Người bệnh phải được tách khỏi khu vực đông người, nhân viên y tế sử dụng đầy đủ phương tiện phòng hộ cá nhân (PPE), đồng thời kích hoạt quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn để ngăn ngừa lây lan.
Nhân viên y tế cần tuân thủ chặt chẽ quy trình sử dụng PPE, xử lý chất thải, khử khuẩn môi trường và vận chuyển người bệnh an toàn nhằm tránh lây nhiễm chéo.
10 nguyên tắc cốt lõi cho nhân viên y tế
Từ kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo đội ngũ y tế ghi nhớ 10 nguyên tắc sau:
- Hỏi dịch tễ 21 ngày.
- Không chờ xuất huyết.
- Cách ly trước, xét nghiệm sau.
- Chỉ nhân viên thiết yếu tiếp xúc.
- PPE cần người giám sát tháo bỏ.
- Máu, phân, chất nôn và thi thể là nguy cơ cao.
- Không gửi mẫu theo luồng thường.
- Điều trị hỗ trợ sớm cứu sống.
- Bundibugyo/Sudan chưa có công cụ đặc hiệu phê duyệt như Zaire.
- Mọi phơi nhiễm phải được ghi nhận, theo dõi và cải tiến hệ thống.
Khuyến cáo cho người dân
Đối với người dân, điều quan trọng nhất là theo dõi thông tin từ các nguồn chính thống, chủ động khai báo yếu tố dịch tễ khi đi khám bệnh và không che giấu tiền sử đi lại hoặc tiếp xúc nguy cơ. Sự chủ động của mỗi người góp phần bảo vệ cộng đồng trước dịch bệnh nguy hiểm này.
