Béo phì tại Việt Nam: Nhận thức tăng nhưng định kiến và hành động còn hạn chế
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), béo phì là một bệnh lý mạn tính phức tạp, diễn tiến âm thầm nhưng để lại hệ lụy sâu rộng từ sức khỏe cá nhân đến áp lực kinh tế quốc gia. Một nghiên cứu mới do Novo Nordisk phối hợp cùng Decision Lab thực hiện đã tiết lộ những thực trạng đáng suy ngẫm về nhận thức và hành vi của người dân Việt Nam đối với căn bệnh này.
Nhận thức khoa học và định kiến xã hội song hành
Khảo sát trực tuyến với 1.004 người trưởng thành tại năm thành phố lớn (Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng và Cần Thơ) cho thấy, 83% người tham gia hiểu rằng béo phì là một bệnh lý có thể kéo theo nhiều bệnh mạn tính nguy hiểm. Cụ thể, béo phì được cho là liên quan đến rối loạn mỡ máu, tim mạch, tiểu đường; 72% còn nhận thấy nguy cơ ung thư và vô sinh.
Không chỉ ảnh hưởng thể chất, người được hỏi cũng ý thức rõ những hệ lụy trong đời sống hằng ngày: 82% cho biết người béo phì thường mặc cảm, tự ti; khoảng 80% nhận thấy sức khỏe tinh thần và hiệu suất công việc bị suy giảm; 60% cho rằng tình trạng này còn ảnh hưởng đến các mối quan hệ cá nhân.
Tuy nhiên, nhận thức khoa học này vẫn song hành với định kiến xã hội nặng nề. Hơn một nửa số người tham gia khảo sát cho rằng béo phì bắt nguồn từ sự lười biếng hoặc thiếu ý chí. Gần 8/10 người nhận định người béo phì gặp bất lợi trong các công việc coi trọng ngoại hình. Những quan niệm này khiến không ít người mắc béo phì e ngại, chần chừ trong việc tìm kiếm hỗ trợ y tế.
Béo phì trở thành gánh nặng y tế với tốc độ gia tăng nhanh
Theo World Obesity Atlas 2025, Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tỉ lệ béo phì thấp nhất Đông Nam Á, nhưng lại có tốc độ gia tăng nhanh nhất khu vực. Dự báo cho thấy tổng chi phí kinh tế do béo phì tại Việt Nam có thể tăng từ khoảng 4 tỉ USD năm 2020 lên hơn 16 tỉ USD vào năm 2035. Riêng chi phí y tế được ước tính tăng gấp ba lần, từ 372 triệu USD lên khoảng 1,27 tỉ USD.
Đáng nói, Việt Nam hiện chỉ xếp hạng 108/183 quốc gia về mức độ sẵn sàng trong điều trị béo phì, phản ánh những khoảng trống lớn trong hệ thống y tế và sự thiếu hụt của các giải pháp phối hợp toàn diện.
Nguyên nhân khiến khoảng cách giữa nhận thức và hành động còn lớn
Báo cáo chỉ ra ba nguyên nhân chính khiến việc can thiệp và thay đổi hành vi vẫn còn rất hạn chế:
- Lối sống hiện đại: Gần 2/3 số người được khảo sát cho biết họ dành hơn 6 giờ mỗi ngày để ngồi, trong khi hơn 1/3 thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn.
- Hệ quả sức khỏe xuất hiện muộn: Các hệ quả của béo phì thường diễn ra âm thầm, khiến nhiều người chủ quan. Nghiên cứu ACTION-Vietnam cho thấy 30% người béo phì vẫn hài lòng với cân nặng hiện tại, và 36% cho rằng béo phì ít đáng lo ngại hơn các bệnh khác.
- Quan niệm sai lệch về dinh dưỡng: Đặc biệt trong cách nuôi dạy trẻ, khảo sát ghi nhận 55% phụ huynh lo con biếng ăn hơn là ăn quá nhiều; 42% cho rằng trẻ "mũm mĩm" đồng nghĩa với khỏe mạnh; và 37% tin rằng ăn nhiều sẽ giúp trẻ phát triển nhanh hơn.
Kêu gọi hành động đồng bộ từ nhiều phía
Trước thực trạng này, nghiên cứu kêu gọi sự chung tay của các nhà hoạch định chính sách, đội ngũ y tế, doanh nghiệp và truyền thông nhằm thay đổi góc nhìn xã hội, coi béo phì là một bệnh mạn tính cần được can thiệp sớm và điều trị bài bản. Các chuyên gia nhấn mạnh nhu cầu cấp bách trong việc nâng cao nhận thức và thay đổi góc nhìn, với sự phối hợp đồng bộ từ y tế, chính sách và cộng đồng.
Béo phì không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn là gánh nặng y tế quốc gia, đòi hỏi những giải pháp toàn diện và kịp thời để ngăn chặn những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe và kinh tế trong tương lai.
