Bệnh không lây nhiễm: Gánh nặng y tế và giải pháp chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe
Các bệnh không lây nhiễm, bao gồm tim mạch, ung thư, đái tháo đường và viêm phổi tắc nghẽn mạn tính, đang trở thành một gánh nặng nghiêm trọng đối với hệ thống y tế và kinh tế-xã hội tại Việt Nam. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe, từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào điều trị sang chăm sóc toàn diện, lấy dự phòng và phát hiện sớm làm nền tảng để quản lý người bệnh ngay tại cộng đồng.
Xây dựng niềm tin từ tuyến y tế cơ sở
Tại Trạm Y tế xã Quang Minh (Hà Nội), bà Lê Thị Chuyên là một trong những bệnh nhân được hưởng lợi từ mô hình quản lý sức khỏe mới. Bà Chuyên chia sẻ: "Từ khi được lập hồ sơ quản lý, tôi cảm thấy yên tâm hơn. Mỗi tháng, tôi được khám sức khỏe, đo huyết áp định kỳ, cấp thuốc và nhận tư vấn chi tiết về chế độ ăn uống, sinh hoạt. Các y, bác sĩ dành nhiều thời gian trao đổi, giúp sức khỏe của tôi cải thiện rõ rệt."
Bác sĩ Nguyễn Mạnh Châm, làm việc tại Phòng khám đa khoa Đại Thịnh (Trạm Y tế xã Quang Minh), cho biết đơn vị đang quản lý 573 bệnh nhân tăng huyết áp, 413 bệnh nhân tiểu đường và 283 trường hợp rối loạn mỡ máu. Bên cạnh việc cấp phát thuốc, người bệnh còn được tư vấn về dinh dưỡng và luyện tập để giảm thiểu nguy cơ bệnh tiến triển nặng. Hằng tháng, trạm y tế tổ chức khám sàng lọc cho các trường hợp nghi ngờ, và khi phát hiện bệnh, họ sẽ được lập hồ sơ theo dõi và khám định kỳ.
Tình hình gia tăng đáng báo động
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Bùi Thị Minh Thái, Trưởng Khoa Phòng, chống bệnh không lây nhiễm tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hà Nội, kết quả điều tra cho thấy tỷ lệ đái tháo đường tại Hà Nội đã tăng từ 6,7% năm 2016 lên 10,2% năm 2021, cao hơn mức trung bình quốc gia. Tương tự, tỷ lệ tăng huyết áp cũng tăng từ 18,9% lên 30,8% trong cùng thời kỳ.
Đáng lo ngại hơn, tình trạng thừa cân và béo phì đang có xu hướng gia tăng mạnh ở thanh niên và trẻ em, với khoảng 20% người trưởng thành rơi vào nhóm này, đặc biệt là độ tuổi từ 25 đến 45. Nguyên nhân chính được xác định là do chế độ ăn uống thừa năng lượng và lối sống ít vận động.
Giải pháp từ phòng ngừa và công nghệ
Trước thực trạng này, Sở Y tế Hà Nội đã triển khai nhiều biện pháp, bao gồm tuyên truyền về phòng chống yếu tố nguy cơ, đào tạo nâng cao năng lực cho đội ngũ y bác sĩ tuyến cơ sở, và tổ chức khám sàng lọc định kỳ. Số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ người dân đến đo huyết áp và kiểm tra đường huyết định kỳ đã tăng khoảng 25% so với giai đoạn 2020-2021, đồng thời thói quen sinh hoạt lành mạnh đang dần trở thành xu hướng tích cực.
Theo Bộ Y tế, việc quản lý bệnh không lây nhiễm tại tuyến y tế cơ sở đang được triển khai đồng bộ trên cả nước, giúp giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên. Đặc biệt, ứng dụng công nghệ thông tin như hồ sơ điện tử và liên thông dữ liệu đã tạo cơ hội cho người dân tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu chất lượng cao, bao gồm tư vấn về lối sống và dinh dưỡng hợp lý.
Thách thức và định hướng tương lai
Bệnh không lây nhiễm là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong toàn cầu, chiếm khoảng 79% tổng số ca tử vong hằng năm tại Việt Nam. Tuy nhiên, khoảng 70% số người mắc bệnh tăng huyết áp hoặc đái tháo đường không được điều trị đầy đủ, phần lớn do tỷ lệ phát hiện bệnh còn thấp và hệ thống quản lý tại cộng đồng chưa bao phủ rộng, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa.
Tiến sĩ Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Phòng bệnh (Bộ Y tế), nhấn mạnh rằng các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, sử dụng rượu bia, chế độ ăn uống không hợp lý và thiếu vận động vẫn còn phổ biến. Để ứng phó hiệu quả, cần:
- Hoàn thiện các hướng dẫn chuyên môn về dự phòng, sàng lọc và quản lý bệnh.
- Tăng cường giám sát và đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cho tuyến y tế cơ sở.
- Lồng ghép các tiêu chí phòng chống bệnh không lây nhiễm vào kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội địa phương.
Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ định hướng "chủ động phòng bệnh" là trụ cột của hệ thống y tế, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển đổi từ chữa bệnh sang phòng bệnh để cải thiện sức khỏe cộng đồng và giảm gánh nặng kinh tế-xã hội.
