Gan được ví là 'nhà máy giải độc' của cơ thể, nhưng cũng dễ bị tổn thương bởi những thói quen hàng ngày như tin vào detox, lạm dụng thuốc và thực phẩm chức năng, hoặc chủ quan với rượu bia. Theo các bác sĩ, điều quan trọng nhất để bảo vệ gan là duy trì lối sống khoa học và chủ động phòng bệnh, kể cả ở người trẻ.
Detox gan có thực sự cần thiết?
Nhiều người lựa chọn uống nước ép thay cơm hoặc dùng thực phẩm chức năng với mong muốn 'giải độc', 'làm sạch' gan. Tuy nhiên, áp dụng sai cách có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng, ảnh hưởng đến đường huyết, huyết áp và sức khỏe chung.
Theo bác sĩ Mai Phương Uyên, Viện Nghiên cứu và Tư vấn dinh dưỡng NERCI (TP.HCM), hiện nay chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy chứng minh các chế độ detox, nhịn ăn kéo dài hay uống nước ép nhiều ngày có thể làm sạch hay thải độc gan. Thực tế, gan vốn đảm nhiệm chức năng giải độc tự nhiên. Điều quan trọng nhất là duy trì dinh dưỡng và lối sống lành mạnh – những biện pháp đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ, viêm gan và các biến chứng lâu dài.
Tránh lạm dụng thuốc và thực phẩm không rõ nguồn gốc
Người dân không nên tự ý sử dụng các sản phẩm quảng cáo là 'mát gan', 'giải độc gan' hoặc thảo dược không rõ nguồn gốc, vì một số sản phẩm có thể gây tổn thương gan. Thói quen uống rượu bia thường xuyên, dù lượng không quá nhiều nhưng kéo dài, vẫn có thể dẫn đến viêm gan, xơ gan và ung thư gan.
Theo thạc sĩ – bác sĩ Phạm Thị Thu Hà, Khoa Khám bệnh, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), việc tự ý dùng thuốc giảm đau, thuốc cảm, thực phẩm chức năng hoặc phối hợp nhiều loại thuốc không có chỉ định của bác sĩ có thể gây tổn thương tế bào gan. Ngoài ra, thực phẩm bị nấm mốc, đặc biệt là ngũ cốc, đậu và các loại hạt bảo quản không đúng cách, có thể chứa aflatoxin – một chất độc hại cho gan.
Chế độ ăn uống lành mạnh bảo vệ gan
Bác sĩ Phương Uyên khuyến cáo nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ và món ăn nhiều đường tinh luyện. Chế độ ăn này làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ, viêm gan do rối loạn chuyển hóa và có thể thúc đẩy xơ gan ở người có yếu tố nguy cơ.
Thay vào đó, nên ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá, thịt nạc, sữa ít béo cùng chất béo tốt từ dầu ô liu và các loại hạt. Uống đủ nước mỗi ngày rất quan trọng. Đối với người trưởng thành không có chống chỉ định, uống cà phê không đường với lượng vừa phải được nhiều nghiên cứu ghi nhận có liên quan đến giảm nguy cơ xơ gan và ung thư gan.
Phòng bệnh gan chủ động
Hưởng ứng Ngày Thế giới Phòng chống Viêm gan 28.7, bác sĩ Thu Hà khuyên tiêm đầy đủ vắc xin viêm gan A và B là biện pháp hiệu quả. Không dùng chung kim tiêm hoặc vật dụng cá nhân có thể dính máu, đồng thời quan hệ tình dục an toàn để giảm nguy cơ lây nhiễm.
Bác sĩ Thu Hà nhấn mạnh: 'Người trẻ không nên chủ quan vì gan nhiễm mỡ và viêm gan virus đang có xu hướng “trẻ hóa”. Việc hạn chế thức khuya, giảm tiêu thụ đồ ăn nhanh, nước ngọt và rượu bia sẽ góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh. Người cao tuổi cần sử dụng thuốc đúng theo hướng dẫn của bác sĩ, tái khám định kỳ để theo dõi chức năng gan và kiểm soát các bệnh mạn tính đi kèm.'
