Ba loại ung thư tiết niệu phổ biến nhất gồm ung thư tuyến tiền liệt, ung thư bàng quang và ung thư thận đang ghi nhận hơn 10.000 ca mắc mới mỗi năm tại Việt Nam, theo dữ liệu GLOBOCAN 2022 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Thông tin được PGS.TS Trần Vĩnh Hưng, Giám đốc Bệnh viện Bình Dân, chia sẻ tại hội thảo tập huấn chuẩn châu Âu về giải phẫu bệnh tiết niệu ngày 20/6.
Gia tăng số ca mắc ung thư tiết niệu
Bệnh viện Bình Dân mỗi năm tiếp nhận hơn 30.000 lượt khám ngoại trú chuyên khoa và thực hiện trên 5.000 ca phẫu thuật ung thư tiết niệu, chủ yếu là ung thư tuyến tiền liệt, bàng quang và thận. Riêng năm 2025, bệnh viện đã phân tích hơn 25.700 mẫu bệnh phẩm giải phẫu bệnh, trong đó hơn 6.200 mẫu liên quan đến các loại ung thư tiết niệu.
Theo PGS Hưng, giải phẫu bệnh đóng vai trò then chốt trong y học chính xác, là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán ung thư tiết niệu, giúp xác định giai đoạn bệnh, tiên lượng và lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp. “Đằng sau mỗi tiêu bản giải phẫu bệnh là cơ hội bảo tồn cơ quan, chức năng và duy trì chất lượng sống cho người bệnh”, ông nói.
Ung thư tuyến tiền liệt gia tăng rõ rệt
TS.BS Nguyễn Tế Kha, Trưởng khoa Phẫu thuật Ung bướu Tiết niệu, Bệnh viện Bình Dân, cho biết trong nhóm ung thư đường tiết niệu, ba bệnh lý thường gặp nhất là ung thư thận, ung thư bàng quang và ung thư tiền liệt tuyến. Số ca ung thư tiền liệt tuyến trong những năm gần đây có xu hướng gia tăng rõ rệt và hiện chiếm tỷ lệ lớn trong nhóm ung thư tiết niệu.
Bác sĩ Kha lý giải rằng điều này không đồng nghĩa bệnh đang trẻ hóa hay gia tăng đột biến. Nguyên nhân chính là khả năng phát hiện bệnh tốt hơn nhờ sự phát triển của các phương tiện chẩn đoán. Bên cạnh đó, tuổi thọ người dân tăng và nhận thức chăm sóc sức khỏe được cải thiện khiến nhiều người chủ động kiểm tra sức khỏe tuyến tiền liệt hơn.
So với cách đây một thập kỷ, chẩn đoán và điều trị ung thư tiền liệt tuyến đã có nhiều thay đổi. Trước đây, phát hiện và chẩn đoán ung thư tiết niệu gặp nhiều khó khăn. Hiện nay, các bác sĩ không chỉ xác định sự hiện diện của khối u mà còn đánh giá chính xác mức độ nguy hiểm của tổn thương để đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.
Sinh thiết tuyến tiền liệt hiện nay không chỉ dừng lại ở mục tiêu xác nhận chẩn đoán mà còn phải cung cấp đầy đủ thông tin giúp định hướng điều trị. Một trường hợp phát hiện ung thư nhưng không có ý nghĩa lâm sàng có thể khiến người bệnh chịu thêm đau đớn, tốn kém chi phí và lo lắng mà không mang lại lợi ích rõ rệt.
Ví dụ, ở bệnh nhân lớn tuổi, có nhiều bệnh lý nền hoặc thời gian sống dự kiến không còn dài, việc áp dụng các chiến lược điều trị tốn kém có thể không mang lại giá trị tương xứng. Ngược lại, đối với những khối u phát triển chậm, kích thước nhỏ, chưa di căn và không đe dọa tính mạng, người bệnh có thể được theo dõi tích cực thay vì điều trị can thiệp ngay lập tức.
Xu hướng hiện nay là nâng cao chất lượng sinh thiết, tăng độ chính xác trong chẩn đoán để tiến tới điều trị cá thể hóa và điều trị trúng đích cho từng người bệnh.
Phần lớn bệnh nhân đến viện khi bệnh đã muộn
Bác sĩ Kha cho biết ung thư tiền liệt tuyến gần như không có triệu chứng trong giai đoạn đầu. Tăng sinh lành tính (phì đại) tuyến tiền liệt thường phát triển vào bên trong, chèn ép niệu đạo nên gây ra các triệu chứng rõ rệt như tiểu khó, tiểu đêm hoặc tiểu nhiều lần. Ngược lại, ung thư tuyến tiền liệt thường phát triển hướng ra phía ngoài, nên ở giai đoạn sớm, bệnh âm thầm tiến triển và hiếm khi gây rối loạn tiểu tiện.
Nhiều trường hợp người bệnh chỉ được phát hiện khi khám sức khỏe định kỳ hoặc thực hiện các xét nghiệm tầm soát. Hiện chưa có bằng chứng cho thấy ung thư tiền liệt tuyến đang trẻ hóa, nhưng số trường hợp được phát hiện ở người trẻ đang tăng lên nhờ các chương trình tầm soát hiệu quả hơn.
Trước đây, nhiều hướng dẫn chỉ khuyến cáo sinh thiết khi chỉ số PSA trên 10 ng/mL. Các khuyến cáo mới của Hiệp hội Tiết niệu Mỹ và Hiệp hội Tiết niệu châu Âu cho thấy khoảng PSA từ 4-10 ng/mL đã có nguy cơ phát hiện ung thư tương đối cao. “Đây cũng là giai đoạn mà nhiều trường hợp vẫn còn ở mức độ sớm, khả năng điều trị khỏi rất cao nếu được phát hiện kịp thời”, bác sĩ Kha chia sẻ.
Yếu tố gia đình hiện được xem là nguy cơ quan trọng nhất. Nam giới có cha mắc ung thư tiền liệt tuyến có nguy cơ mắc bệnh cao hơn đáng kể. Do đó, nam giới nói chung được khuyến cáo tầm soát từ khoảng 50 tuổi, nhưng những người có tiền sử gia đình nên bắt đầu kiểm tra từ năm 40 tuổi.
Theo thực tế điều trị tại Bệnh viện Bình Dân, chỉ khoảng 20% bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn sớm. Đây là nhóm có khả năng điều trị khỏi rất cao sau phẫu thuật. Ngược lại, khoảng 80% người bệnh đến khám khi ung thư đã ở giai đoạn muộn, khiến khả năng điều trị triệt để giảm đáng kể.
Phát hiện sớm không chỉ nâng cao cơ hội sống mà còn giảm gánh nặng kinh tế cho người bệnh và gia đình. Ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể được điều trị hiệu quả với chi phí hợp lý. Khi bệnh tiến triển, nhiều trường hợp phải trải qua phẫu thuật robot, điều trị nội tiết, hóa trị hoặc xạ trị kéo dài với chi phí lên tới hàng trăm triệu đồng.
Hiện chưa có biện pháp nào được chứng minh có thể phòng ngừa hoàn toàn ung thư tiền liệt tuyến. Tuy nhiên, bác sĩ Kha khuyến cáo nam giới nên duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát cân nặng, hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá và thực hiện tầm soát định kỳ. Chủ động kiểm tra sức khỏe tuyến tiền liệt vẫn là giải pháp hiệu quả nhất để phát hiện sớm bệnh, nâng cao cơ hội điều trị thành công và bảo tồn chất lượng sống.
