Tạp chí Hiệp hội Y khoa Canada vừa công bố báo cáo chi tiết về ca tử vong do bệnh dại của một bệnh nhi 11 tuổi tại tỉnh Ontario. Sự việc xảy ra từ năm 2024 nhưng mới được công bố rộng rãi, gây chấn động dư luận toàn cầu vì tính hy hữu và bài học y tế sâu sắc.
Diễn biến từ vết cắn vô hình
Theo hồ sơ bệnh án, trong một chuyến nghỉ dưỡng tại vùng phía bắc tỉnh Ontario, cậu bé được gia đình xếp ngủ riêng một phòng và để mở cửa sổ ban đêm. Rạng sáng, cậu bé tỉnh giấc vì cảm giác nhột nhạt và phát hiện một con dơi đang bò trên mặt mình.
Người cha đã dùng nồi bẫy con dơi và phóng sinh ra ngoài tự nhiên. Do kiểm tra bằng mắt thường không thấy vết cắn hay máu chảy, gia đình chỉ rửa mặt cho con và tiếp tục đi ngủ, hoàn toàn không nghĩ đến việc tiêm phòng huyết thanh kháng dại.
Chẩn đoán sai liên tiếp
Đúng 19 ngày sau, vùng mặt bên phải của bệnh nhi bắt đầu đau nhói, tê bì tăng dần, kèm sưng tấy và chán ăn. Tại phòng khám cấp cứu địa phương, các bác sĩ chẩn đoán nhầm thành chứng liệt mặt Bell do virus herpes và chỉ kê thuốc kháng virus thông thường.
Ba ngày sau, tình trạng chuyển biến xấu: cậu bé không nuốt được nước bọt, nôn mửa khi ăn uống. Khi chuyển đến bệnh viện tuyến thành phố, các bác sĩ lại phát hiện vết loét trong nướu và tiếp tục chẩn đoán sai là viêm nướu miệng do herpes biến chứng thần kinh dây vãng sản.
Phát hiện muộn và tử vong
Một ngày sau xuất viện, đứa trẻ rơi vào trạng thái mơ hồ, mất ngôn ngữ, liệt hoàn toàn cơ mặt bên phải, sốt cao và xuất hiện ảo giác sợ nước dữ dội. Các chuyên gia thuộc Đại học Manitoba mới nhận diện được bệnh dại. Khi bác sĩ gặng hỏi, gia đình mới bàng hoàng nhớ lại sự cố con dơi một tháng trước.
Kết quả xét nghiệm PCR khẳng định bệnh nhi dương tính với biến thể virus dại từ dơi. Dù được chăm sóc đặc biệt tại khoa hồi sức tích cực nhi khoa (PICU) và hỗ trợ bằng máy thở, cậu bé đã trút hơi thở cuối cùng sau 17 ngày cầm cự.
Thống kê và cảnh báo
Số liệu từ Hiệp hội Thú y Canada cho thấy, dù nước này ghi nhận hàng ngàn ca bệnh dại ở động vật mỗi năm, nhưng bệnh dại ở người là cực kỳ hiếm gặp: chỉ 28 ca được báo cáo tính từ năm 1924. Sự khan hiếm này tạo ra tâm lý chủ quan cho cả người dân lẫn y tế tuyến cơ sở, dẫn đến việc bỏ qua tiêu chuẩn vàng trong khai thác tiền sử dịch tễ.
Các chuyên gia y tế cảnh báo virus dại tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương với thời gian ủ bệnh từ 20 đến 60 ngày, nhưng có thể kéo dài nhiều năm. Loài dơi mang virus dại thường không có biểu hiện lâm sàng rõ rệt, và vết cắn của chúng cực kỳ nhỏ, dễ bị bỏ sót. Chỉ cần một vết trầy xước không phát hiện bằng mắt thường, hoặc dịch tiết của dơi tiếp xúc với niêm mạc mắt, mũi, miệng là đủ để virus xâm nhập. Một khi các triệu chứng thần kinh như co thắt cơ, sợ nước, ảo giác xuất hiện, tỷ lệ tử vong gần như 100%.
Bài học cho Việt Nam
Tại các quốc gia Đông Nam Á như Việt Nam, dù chó và mèo vẫn là nguồn truyền bệnh dại chiếm đa số ca nhiễm theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, nhưng bài học từ Canada cho thấy không được loại trừ bất kỳ động vật hoang dã nào, bao gồm cả dơi.
Quy trình xử lý chuẩn khi có tiếp xúc trực tiếp với động vật nghi ngờ là phải xối rửa vết thương dưới vòi nước sạch bằng xà phòng liên tục trong 15 phút, sau đó lập tức đến trung tâm y tế để tiêm vaccine và huyết thanh kháng dại, tuyệt đối không được tự chẩn đoán hay chậm trễ.
