Mới đây, ông Ngô, một nông dân sống tại huyện Hu Dị, thành phố Hoài An, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, đã có trải nghiệm đáng sợ khi đang cấy lúa trên ruộng. Bất ngờ, ông cảm thấy đau nhói ở chân trái. Cúi xuống kiểm tra, ông thấy một con rắn màu nâu đất, đầu dẹt. Nghi ngờ đây là rắn độc, ông lập tức xem xét vết thương và nhận thấy hai dấu răng đặc trưng của rắn độc.
Ngay sau đó, ông bình tĩnh dùng tay nặn bớt máu từ vết cắn, đồng thời dùng một dải vải buộc phía trên vị trí bị thương để làm chậm quá trình lưu thông máu. Sau khi được xử trí ban đầu tại bệnh viện địa phương, ông tiếp tục được chuyển đến Bệnh viện số 2 Nam Kinh để điều trị chuyên sâu.
Tình trạng khi nhập viện
Theo bác sĩ Vương Quân, khoa Cấp cứu của bệnh viện, bệnh nhân nhập viện khoảng 2 giờ sau khi bị rắn cắn. Khi đó, bàn chân trái đã sưng nề nghiêm trọng và vẫn còn rỉ máu. Dựa trên thông tin bệnh nhân cung cấp, các bác sĩ nhận định con rắn đã cắn ông Ngô nhiều khả năng là loài rắn lục độc thường gặp ở khu vực Nam Kinh.
Bác sĩ Vương Quân giải thích: "Rắn lục độc sở hữu nọc độc gây tổn thương tế bào là chủ yếu, đồng thời có độc tính thần kinh. Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ hoại tử chi, phải cắt cụt chân tay, thậm chí không qua khỏi."
Ông Ngô sau đó được tiêm huyết thanh kháng nọc rắn đặc hiệu. Hiện tình trạng đã ổn định và đang hồi phục tốt.
Bài học sơ cứu đúng cách
Các bác sĩ cho biết một số hành động của ông Ngô ngay sau khi bị cắn có giá trị tham khảo trong tình huống khẩn cấp.
Giữ bình tĩnh và ghi nhớ đặc điểm rắn
Trước hết, ông giữ được bình tĩnh và ghi nhớ đặc điểm bên ngoài của con rắn, từ đó giúp bác sĩ định hướng loại nọc độc và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Việc nhận dạng rắn là rất quan trọng để xác định loại huyết thanh kháng nọc.
Đến viện sớm
Người bệnh cũng nhanh chóng kiểm tra vết thương, thực hiện sơ cứu ban đầu và đến cơ sở y tế chỉ khoảng 2 giờ sau khi bị cắn. Việc tiếp cận điều trị sớm đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế biến chứng do nọc độc gây ra.
Biện pháp buộc dải vải
Thứ ba, việc ông Ngô dùng dải vải buộc phía trên vùng bị cắn giúp làm chậm tốc độ tuần hoàn máu. Tuy nhiên, đây không phải biện pháp được khuyến cáo rộng rãi cho mọi trường hợp rắn cắn. Các chuyên gia cảnh báo không nên tự ý garo hoặc băng ép quá chặt nếu không có hướng dẫn chuyên môn.
Nguyên tắc sơ cứu khi bị rắn cắn
Theo các chuyên gia, điều quan trọng nhất khi bị rắn cắn là giữ bình tĩnh và hạn chế vận động để làm chậm quá trình nọc độc lan truyền trong cơ thể. Nạn nhân nên được cho nằm yên, trấn an để tránh hoảng loạn. Chi bị cắn cần được bất động và đặt thấp hơn vị trí của tim nhằm giảm tốc độ hấp thu nọc độc. Vết thương nên được rửa sạch bằng xà phòng và nước, sau đó có thể phủ gạc mát để giảm đau và sưng nề.
Sau khi sơ cứu ban đầu, người bị nạn cần được nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế để được đánh giá tình trạng, xác định loại rắn gây độc và sử dụng huyết thanh kháng nọc phù hợp nếu cần thiết.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết kỹ thuật băng ép kết hợp bất động chỉ được khuyến nghị trong một số trường hợp đặc biệt, chủ yếu với các loài rắn có nọc độc thần kinh nhưng không gây sưng nề đáng kể tại vị trí bị cắn. Nhóm này bao gồm nhiều loài rắn độc như rắn taipan, rắn nâu và rắn hổ. Vì vậy, người dân không nên tự ý garo hoặc băng ép quá chặt vết thương nếu không có hướng dẫn chuyên môn.
Cách phòng tránh rắn cắn trong sinh hoạt và lao động
Để hạn chế nguy cơ bị rắn cắn, người dân cần chủ động phòng tránh, đặc biệt khi làm việc tại khu vực có nhiều cây cối, bụi rậm:
- Mang ủng cao cổ khi đi rẫy hoặc làm vườn
- Không đi chân đất ở nơi có nhiều lá khô
- Dùng gậy khua trước khi bước vào bụi rậm hoặc đống lá
- Sử dụng đèn pin hoặc thiết bị chiếu sáng khi làm việc ban đêm
- Giữ môi trường xung quanh nhà ở sạch sẽ, hạn chế nơi trú ẩn của rắn
Những biện pháp đơn giản này có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ tiếp xúc với rắn độc.
Những sai lầm cần tránh khi bị rắn cắn
Nhiều người vẫn áp dụng các biện pháp dân gian sai lầm, làm tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn. Cần tuyệt đối tránh:
- Băng ép quá chặt gây cản trở lưu thông máu
- Rạch vết thương hoặc hút nọc độc bằng miệng
- Đắp lá cây, thuốc nam không rõ nguồn gốc
- Tự ý sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định
Những hành động này không những không có tác dụng mà còn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và biến chứng.
Người bị rắn cắn cần được theo dõi sát nếu có các dấu hiệu sau:
- Sưng nề lan nhanh
- Đau tăng dần
- Chảy máu bất thường
- Mệt mỏi, chóng mặt
Đây là những dấu hiệu cho thấy nọc độc đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến cơ thể và cần được xử trí y tế khẩn cấp.
