Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa xác nhận một trường hợp tử vong do viêm não Nhật Bản ở bệnh nhi N.T.T.L., 14 tuổi, ngụ tại phường Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Bệnh nhi khởi phát triệu chứng sốt cao, đau đầu, nôn và mệt mỏi từ ngày 1/5. Sau đó, trẻ xuất hiện các biểu hiện thần kinh như nói ngọng, rối loạn ý thức và tăng trương lực cơ.
Dù được điều trị tại cơ sở y tế địa phương, tình trạng bệnh không cải thiện, buộc phải chuyển đến Bệnh viện Nhi Thanh Hóa trong tình trạng nặng. Kết quả xét nghiệm bằng phương pháp Mac-Elisa xác định dương tính với virus viêm não Nhật Bản. Các bác sĩ đã tiến hành hồi sức tích cực, thở máy và sử dụng thuốc vận mạch liều cao, nhưng không thể cứu sống bệnh nhi. Cháu tử vong vào rạng sáng ngày 6/5.
Nguy cơ tử vong và di chứng nặng nề
Điều đáng tiếc là bệnh nhi chưa được tiêm vaccine phòng viêm não Nhật Bản. Ca tử vong này một lần nữa cho thấy mức độ nguy hiểm của căn bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus viêm não Nhật Bản gây ra, lây truyền sang người qua muỗi đốt. Bệnh thường gia tăng vào mùa hè, khi muỗi phát triển mạnh, đặc biệt ở khu vực nông thôn có chăn nuôi và trồng lúa nước. Trẻ em là nhóm nguy cơ cao, dễ gặp biến chứng thần kinh nghiêm trọng nếu không được phòng ngừa đầy đủ.
Viêm não Nhật Bản khởi phát với triệu chứng không đặc hiệu như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn và mệt mỏi, dễ nhầm với cảm cúm hoặc sốt virus. Tuy nhiên, virus nhanh chóng tấn công hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, phù não, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê và suy đa cơ quan. Tỷ lệ tử vong có thể lên tới 20-30%. Trong số người sống sót, khoảng 30-50% phải chịu di chứng thần kinh và tâm thần kéo dài như liệt vận động, co cứng cơ, động kinh, giảm trí nhớ, rối loạn ngôn ngữ, chậm phát triển trí tuệ hoặc suy giảm khả năng học tập và lao động. Nhiều trường hợp phải sống chung với di chứng suốt đời.
Chưa có thuốc đặc trị, tiêm vaccine là biện pháp hiệu quả nhất
Đến nay, viêm não Nhật Bản chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Các biện pháp điều trị chủ yếu là hồi sức tích cực, kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ chức năng sống. Phát hiện sớm chỉ giúp tăng cơ hội cứu sống, còn biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất là tiêm chủng. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ước tính khoảng 3 tỷ người sống trong vùng nguy cơ tại 24 quốc gia châu Á, trong đó 700 triệu là trẻ em dưới 15 tuổi.
Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Sinh Nam, Hội Y học Dự phòng Việt Nam, cho biết mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 67.900 ca mắc viêm não Nhật Bản, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 30%. Khoảng một nửa số bệnh nhân sống sót mang di chứng thần kinh kéo dài. Đây là một trong những bệnh truyền nhiễm gây gánh nặng lớn cho người bệnh, gia đình và xã hội.
Tình hình tại Việt Nam và tầm quan trọng của tiêm nhắc
Tại Việt Nam, trước khi vaccine được triển khai rộng rãi, mỗi năm ghi nhận từ 2.000 đến 3.000 ca mắc. Năm 1985, số ca lên tới gần 5.000. Nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng, số ca giảm mạnh xuống còn khoảng 100-200 ca mỗi năm. Tuy nhiên, ngành y tế vẫn ghi nhận ca bệnh ở người không tiêm chủng, tiêm không đủ liều hoặc không tiêm nhắc. Phân tích dịch tễ cho thấy một số trường hợp mắc bệnh ở người từng tiêm chủng nhưng miễn dịch suy giảm theo thời gian.
Theo chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ cần tiêm 3 mũi cơ bản: mũi đầu lúc 1 tuổi, mũi thứ hai sau 1-2 tuần, mũi thứ ba sau mũi thứ hai một năm. Sau đó, cần tiêm nhắc lại mỗi 3-4 năm cho đến khi đủ 15 tuổi để duy trì miễn dịch. Nhiều phụ huynh thường ghi nhớ lịch tiêm cơ bản nhưng quên các mũi tiêm nhắc, tạo khoảng trống miễn dịch khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh.
Khuyến cáo từ chuyên gia
Bác sĩ Nguyễn Tuấn Hải, Hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec, nhấn mạnh vaccine là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa viêm não Nhật Bản. Tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch giúp cơ thể tạo miễn dịch, ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh hoặc giảm đáng kể biến chứng nặng và tử vong. Các loại vaccine hiện nay đều đã qua nghiên cứu và đánh giá nghiêm ngặt, được chứng minh an toàn và hiệu quả.
Các chuyên gia khuyến cáo bất kỳ ai chưa có miễn dịch với virus viêm não Nhật Bản đều có nguy cơ mắc bệnh. Do đó, không chỉ trẻ em mà cả người lớn chưa tiêm chủng hoặc chưa tiêm đủ liều cũng cần được tư vấn để hoàn thiện lịch tiêm phòng. Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần chủ động phòng chống muỗi đốt bằng cách ngủ màn, vệ sinh môi trường, loại bỏ ổ nước đọng và tăng cường bảo vệ trẻ em trong mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm.
