Bác sĩ chỉ rõ 5 nguyên nhân gây khàn tiếng, tắt tiếng trong dịp Tết và cách phòng tránh
Theo TS-BS Nguyễn Minh Hảo Hớn, Trưởng khoa Mũi xoang Bệnh viện Tai mũi họng TP.HCM, khàn tiếng và tắt tiếng là tình trạng dây thanh bị phù nề, sung huyết hoặc không khép kín khi nói chuyện hay phát âm. Hiện tượng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là do viêm nhiễm, sự xuất hiện của hạt trên dây thanh, và thậm chí là do các khối u gây ra.
Tác nhân chính dẫn đến khàn tiếng, tắt tiếng
Nguyên nhân đầu tiên được TS-BS Hảo Hớn đề cập là do viêm nhiễm siêu vi đường hô hấp trên. Khi thời tiết chuyển mùa, đặc biệt là trong điều kiện lạnh giá, vi rút đường hô hấp trên có cơ hội phát triển mạnh mẽ, làm tăng tỷ lệ mắc bệnh từ 20% đến 40% so với các mùa khác. Nếu không biết cách giữ ấm cho đường hô hấp trên, nguy cơ nhiễm bệnh sẽ rất cao.
Nguyên nhân thứ hai liên quan đến việc nói nhiều, nói lớn và hát karaoke. Những người làm nghề đòi hỏi phải sử dụng giọng nói liên tục như buôn bán, ca sĩ, MC, hoặc những ai thích hát karaoke trong môi trường ồn ào, tiệc tùng có thể gây chấn thương vi thể cho dây thanh, dẫn đến khàn tiếng.
Nguyên nhân thứ ba là do tiêu thụ nhiều rượu bia, gây mất nước niêm mạc và giãn mạch, dẫn đến phù nề dây thanh. Tình trạng này càng trầm trọng hơn nếu bệnh nhân có thói quen hút thuốc lá.
Nguyên nhân thứ tư là thức khuya và thiếu ngủ, làm suy giảm hệ miễn dịch, tạo điều kiện cho vi rút và vi trùng tấn công đường hô hấp trên, khiến niêm mạc dây thanh dễ bị tổn thương và phù nề.
Nguyên nhân thứ năm là bệnh trào ngược dạ dày họng thanh quản (LPR), trong đó axít từ dạ dày trào ngược lên vùng họng thanh quản. Dây thanh nằm gần miệng thực quản nên rất dễ bị ảnh hưởng bởi axít, gây viêm nhiễm. Thói quen ăn uống nhiều thịt mỡ, gia vị, đồ nướng chiên xào, khó tiêu, cùng với việc tiệc tùng và uống rượu bia trong dịp giáp Tết cũng góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng trào ngược.
Cắn hạt dưa, hạt điều và uống nước đá có gây khàn tiếng?
TS-BS Hảo Hớn giải thích rằng hạt dưa và hạt điều không phải là nguyên nhân trực tiếp gây viêm thanh quản, nhưng chúng có thể gián tiếp dẫn đến khàn tiếng do ăn nhiều gây khô họng và vỏ mặn làm thiếu nước. Ngoài ra, việc nói chuyện lâu mà uống ít nước cũng dễ gây khàn tiếng. Một số bệnh nhân bị dị ứng với các chất trong hạt điều, hạt dưa có thể bị kích ứng dây thanh, phù nề và khàn tiếng.
Đối với những người có thói quen uống nhiều nước đá lạnh, điều này có thể gây co mạch tạm thời hoặc viêm, phù nề dây thanh do lạnh. Những bệnh nhân có tiền sử viêm họng, viêm thanh quản mạn tính không được điều trị đầy đủ thì nước đá lạnh sẽ là yếu tố thuận lợi khiến bệnh tái phát và nặng hơn.
Giải pháp hạn chế khàn tiếng, tắt tiếng trong dịp Tết
TS-BS Hảo Hớn khuyến cáo cần bảo vệ đường hô hấp trên bằng cách đeo khẩu trang khi ra đường và ở nơi công cộng. Nhiều nghiên cứu trong giai đoạn Covid-19 cho thấy việc đeo khẩu trang vải giảm nguy cơ viêm đường hô hấp trên từ 20% đến 40%, khẩu trang y tế từ 40% đến 60%, và khẩu trang N95 từ 70% đến 90%. Sát trùng tay nhanh cũng là biện pháp hữu hiệu để tránh lây lan bệnh qua đường hô hấp.
Cần nói ít, nói nhỏ, hạn chế hát karaoke kéo dài nhiều giờ, uống đủ nước ấm đều đặn. Hạn chế rượu bia và tránh hút thuốc lá chủ động lẫn thụ động.
Hạn chế ăn nhiều thức ăn cay, nóng, chiên xào, cắn nhiều hạt dưa, hạt điều, và tránh nằm ngay sau khi ăn (ít nhất là sau 2 tiếng). Đặc biệt, cần ăn uống, nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc. Tăng cường ăn rau xanh và các thực phẩm giàu kẽm, vitamin C, A để nâng cao hệ miễn dịch.
Xử trí ban đầu tại nhà khi bị khàn tiếng
Theo TS-BS Hảo Hớn, nếu bệnh nhân chỉ bị khàn tiếng đơn thuần, không kèm theo nuốt đau hoặc khó thở, ngoài các biện pháp hạn chế đã nêu, có thể xúc họng bằng nước muối sinh lý 2 lần mỗi ngày (sáng và tối), ngậm các loại thuốc thảo dược hoặc thuốc kháng viêm tại chỗ.
Hoặc bệnh nhân có thể mua một số loại thuốc không kê đơn tại nhà thuốc như Alphachymotrypsin, ngậm dưới lưỡi 2-3 lần mỗi ngày (mỗi lần 2 viên). Nếu có ngứa họng, có thể uống thêm thuốc kháng dị ứng thế hệ 2 ít gây buồn ngủ như Telfast 180 mg (1 viên sau bữa tối) hoặc Bilastin 20 mg (1 viên vào buổi tối). Thông thường, viêm thanh quản cấp do siêu vi hoặc quá tải sẽ tự cải thiện sau 3-5 ngày.
4 dấu hiệu cần đến bệnh viện ngay
- Có dấu hiệu khó thở, khàn tiếng tăng dần và tắt tiếng hoàn toàn.
- Khàn tiếng kèm theo khạc máu, ho ra máu (bệnh nhân cần được chụp X-quang phổi và nội soi họng thanh quản để loại trừ nguyên nhân do u hoặc lao).
- Đau tăng lên khi nuốt.
- Khàn tiếng kéo dài hơn 2 tuần.
Khuyến cáo để "ăn Tết xong vẫn còn tiếng đi làm"
- Không hát karaoke quá 30-45 phút liên tục.
- Không nói nhiều, nói lớn liên tục; nên uống nước xen kẽ khi nói liên tục (khoảng 30-60 phút hớp một ngụm nước và nghỉ giọng trong 30 giây).
- Không uống nhiều rượu bia, cắn nhiều hạt dưa, hạt điều.
- Giảm thức ăn nhiều gia vị, cay, chiên xào.
- Không ăn quá no trước khi đi nằm.
- Ngủ đủ 8 tiếng mỗi ngày và không nên thức khuya sau 24 giờ.
