30 năm Tết ở trại phong: Lòng nhân ái xóa tan định kiến và cô đơn
Suốt ba thập kỷ qua, cứ mỗi dịp giao thừa, điều dưỡng Trần Thị Bắc lại lặng lẽ ở lại Trại phong Quốc Oai, Hà Nội để trực Tết. “Nhà tôi gần, các bạn ở xa về sum họp với gia đình, còn tôi ở lại với các cụ”, chị chia sẻ. Nơi đây từng chất chứa bao mặc cảm và kỳ thị, nhưng mùa xuân vẫn về theo cách rất riêng, qua sự tận tụy của những người thầy thuốc và niềm hy vọng về một tương lai không còn bệnh phong.
Chăm sóc không chỉ bằng chuyên môn
Các điều dưỡng và hộ lý tại Trại phong Quốc Oai đang tất bật dọn dẹp những khâu cuối năm, để hơn 40 bà con được đón Tết an vui. Chị Nguyễn Thị Bắc, như thường lệ, nhận trực 30 Tết tại đây. Khu điều trị hiện chăm sóc 44 người bệnh, với 9 gia đình mang căn bệnh phong sống sát bên. Họ tụ họp mỗi ngày, bởi ngoài kia, định kiến vẫn còn đó.
Điều dưỡng Trần Thị Bắc đã gắn bó 35 năm với công việc. Chị cho biết, việc chăm lo Tết cho các cụ luôn được chuẩn bị chu đáo. Nhà nước đảm bảo đầy đủ suất ăn và trợ cấp, còn Bệnh viện Da liễu Trung ương cùng các đoàn thiện nguyện thường xuyên thăm hỏi, trao quà. Từ năm 2000, khu điều trị không nhận bệnh nhân mới do công tác điều trị đã hiệu quả tại cộng đồng.
Công việc hằng ngày của chị và đồng nghiệp là chăm sóc những bệnh nhân nặng: tiêm truyền, cho uống thuốc, thay băng, vệ sinh vết loét. Hiện có hơn 10 cụ cần chăm sóc thường xuyên. “Việc này đòi hỏi không chỉ chuyên môn mà còn rất nhiều sự kiên nhẫn và tình cảm”, chị Bắc tâm sự. Dù vất vả, với chị, đó là trách nhiệm và phần quen thuộc của công việc.
Vào dịp Tết, chị thường nhận trực nhiều ca hơn để đồng nghiệp ở xa về sum họp. Nhiều bệnh nhân không còn gia đình, nên đội ngũ y tế trở thành người thân của họ. “Các cụ ở đây không khác gì người thân ruột thịt. Điều quan trọng nhất là chăm sóc tinh thần, nhất là dịp Tết khi họ mong được quan tâm”, chị nói.
Hạnh phúc từ những câu chuyện đặc biệt
Chị Nguyễn Thị Ngát may mắn hơn nhiều đồng nghiệp khi được chăm sóc chính bố mẹ mình tại trại phong. Sinh ra và lớn lên ở đây, chị thấu hiểu nỗi đau của người bệnh, nên quyết theo nghề y để vừa chăm sóc bố mẹ, vừa san sẻ với các cụ. “Có lẽ vì thế các cụ thoải mái hơn khi coi tôi là con cháu trong nhà”, chị cười nói.
Bác sĩ Đỗ Thị Thanh Mai – Phó Trưởng khoa Điều trị phong, Cơ sở 3, Bệnh viện Da liễu Hà Nội, công tác từ năm 1992. Mẹ chị cũng gắn bó từ ngày đầu thành lập khu điều trị. Với tình cảm từ nhỏ, chị chọn quay lại làm việc lâu dài tại đây.
Theo bác sĩ Mai, công tác chăm sóc đã thay đổi nhiều. Trong nhiều chục năm, chưa ghi nhận trường hợp lây bệnh trong khu điều trị. “Bệnh phong lây rất thấp nếu được phát hiện và điều trị đúng cách”, chị nhấn mạnh. Hiện chỉ khoảng 10 bệnh nhân cần theo dõi thường xuyên, chủ yếu do bệnh lý tuổi già. Phần lớn có thể tự chăm sóc, nhiều người đi lại bằng chân giả như bình thường.
Hướng đến tương lai không còn bệnh phong
Tết năm nay, anh Đặng Đình Úy vui hơn khi có chân giả mới. Anh sống tại khu điều trị từ năm 1999, bệnh khiến anh khuyết tật một chi. Nhờ hỗ trợ từ Bệnh viện Da liễu Trung ương, anh được lắp chân giả mới, giúp sinh hoạt chủ động hơn. “Tôi luôn cảm động trước sự quan tâm của đội ngũ y bác sĩ”, anh chia sẻ.
Hằng năm, bệnh nhân nhận được sự quan tâm từ bệnh viện và các đoàn thiện nguyện. Mỗi dịp Tết, thầy thuốc Bệnh viện Da liễu Trung ương lại thăm hỏi gần 500 bệnh nhân tại các trại phong. Tại Quốc Oai, bác sĩ Doanh và đoàn đi từng phòng gửi quà, động viên các cụ neo đơn.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hữu Doanh, Giám đốc Bệnh viện Da liễu Trung ương, số ca bệnh phong mới đã giảm mạnh. Toàn quốc còn khoảng 7.000 bệnh nhân đang quản lý, hàng năm phát hiện mới khoảng 50 ca. Tuy nhiên, bệnh vẫn xuất hiện rải rác, kể cả ở đô thị lớn. “Cần duy trì tuyên truyền, nâng cao nhận thức trong hệ thống y tế và cộng đồng”, ông nói.
Ông Doanh cho biết, nếu phát hiện sớm, bệnh nhân có thể khỏi hoàn toàn, không để lại tàn tật. Với những trường hợp đã tàn tật, chương trình phong tiếp tục quản lý và chăm sóc lâu dài, đặc biệt qua phục hồi chức năng và cung cấp chân tay giả. Dự kiến năm 2026, bệnh viện sẽ mở rộng chương trình này ra toàn quốc.
Chiến lược phòng chống phong giai đoạn 2026-2035 hướng đến “không còn bệnh phong và không còn vi khuẩn phong” tại Việt Nam, với điểm mới là điều trị dự phòng cho người tiếp xúc gần. Bệnh viện Da liễu Trung ương phối hợp Bộ Y tế xây dựng kế hoạch hành động, tập trung duy trì mạng lưới, cung cấp thuốc miễn phí, và đẩy mạnh phòng ngừa tàn tật.
Trong những dãy nhà cũ kỹ ở Quốc Oai, mùa xuân đến âm thầm bằng lòng nhân ái. Một điều dưỡng tiết lộ, dù được mời làm nơi khác với lương gấp đôi, chị vẫn chọn ở lại vì tình thương và sự gắn bó. Khi y học đã kiểm soát được bệnh, điều còn lại cần chữa là định kiến – và ở đây, trái tim ấm áp đang làm điều đó mỗi ngày.
