Thực trạng lao động chưa qua đào tạo tại Việt Nam
Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, cả nước hiện có khoảng 38 triệu lao động chưa qua đào tạo, chiếm tới 68% tổng lực lượng lao động. Con số này cho thấy một thách thức lớn trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt khi Việt Nam đang hướng tới mục tiêu xóa mù kỹ thuật và tăng năng suất lao động.
Ông Nguyễn Văn A, chuyên gia kinh tế tại Viện Nghiên cứu Phát triển, nhận định: "Tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo cao là rào cản lớn cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Điều này đòi hỏi các chính sách đào tạo nghề phải được đẩy mạnh hơn nữa."
Tác động đến năng suất và tăng trưởng kinh tế
Năng suất lao động của Việt Nam hiện chỉ bằng khoảng 7% so với Singapore và 15% so với Malaysia, theo báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO). Nguyên nhân chính được chỉ ra là do phần lớn lao động chưa được trang bị kỹ năng và kiến thức cần thiết, đặc biệt trong các ngành sản xuất và dịch vụ hiện đại.
Bà Trần Thị B, giám đốc một doanh nghiệp may mặc tại Bình Dương, chia sẻ: "Chúng tôi rất khó tuyển dụng lao động có tay nghề. Hầu hết chỉ biết làm các công việc đơn giản, không đáp ứng được yêu cầu của máy móc mới."
Giải pháp từ phía chính phủ và doanh nghiệp
Chính phủ đã đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt ít nhất 70%, với 30% có chứng chỉ hoặc bằng cấp. Để đạt được điều này, các chương trình đào tạo nghề miễn phí và hợp tác với doanh nghiệp đang được triển khai rộng rãi.
Nhiều doanh nghiệp cũng chủ động đầu tư vào đào tạo nội bộ, như Công ty Samsung Việt Nam đã chi hàng triệu USD mỗi năm để nâng cao tay nghề cho công nhân. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp để giải quyết triệt để vấn đề.
Thách thức trong giáo dục nghề nghiệp
Hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện nay còn nhiều bất cập, như chương trình đào tạo chưa bám sát thực tế, thiếu giáo viên có kinh nghiệm, và cơ sở vật chất lạc hậu. Theo thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, chỉ có khoảng 20% sinh viên tốt nghiệp trường nghề tìm được việc làm đúng chuyên ngành trong năm đầu tiên.
Ông Lê Văn C, hiệu trưởng một trường cao đẳng nghề tại TP. Hồ Chí Minh, cho biết: "Nhà trường rất khó khăn trong việc trang bị máy móc hiện đại vì kinh phí hạn chế. Chúng tôi mong muốn doanh nghiệp tham gia nhiều hơn vào quá trình đào tạo."
Hướng đi mới: Đào tạo kỹ năng số và chuyển đổi số
Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, việc trang bị kỹ năng số cho lao động là ưu tiên hàng đầu. Nhiều tổ chức quốc tế như UNDP đã hỗ trợ các khóa học trực tuyến miễn phí về công nghệ thông tin cho lao động trẻ. Tuy nhiên, đối tượng lao động lớn tuổi và ở nông thôn vẫn gặp nhiều rào cản trong tiếp cận.
Bà Nguyễn Thị D, một nông dân tại Hải Dương, chia sẻ: "Tôi muốn học sử dụng máy tính để bán hàng online nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Con cái đi làm xa, không có ai hướng dẫn."
Để giải quyết bài toán 38 triệu lao động chưa qua đào tạo, cần có sự chung tay của toàn xã hội, từ chính sách đến thực tiễn, để không ai bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số.
