Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, hệ thống chính sách và pháp luật về văn hóa đang ngày càng hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các hoạt động sáng tạo, hưởng thụ văn hóa và bảo tồn di sản. Bước đầu, khung pháp lý đã được hình thành nhằm gắn kết giữa bảo tồn truyền thống và phát triển hiện đại, đồng thời đẩy mạnh số hóa quy trình quản lý và cấp phép trong một số lĩnh vực văn hóa.
Tuy nhiên, các văn bản quy phạm pháp luật vẫn còn tồn tại những bất cập và chồng chéo, cùng với các “điểm nghẽn”, “nút thắt” về thể chế và những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn. Bên cạnh đó, Nghị quyết số 28/2026/QH16 đưa ra nhiều quy định mới hoặc khác biệt so với pháp luật hiện hành, do đó việc ban hành nghị định hướng dẫn thi hành là cần thiết để đảm bảo các cơ chế, chính sách phát triển văn hóa được thực thi hiệu quả.
Việc xây dựng dự án Nghị định cùng các quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 28/2026/QH16 nhằm đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời có tính đặc thù và đột phá cho văn hóa theo tinh thần Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng và Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam. Dự thảo cũng chú trọng đến tính khả thi và nguồn lực thực hiện.
7 tiêu chí thí điểm mô hình đô thị di sản văn hóa
Tại dự thảo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất 7 tiêu chí thí điểm mô hình đô thị di sản văn hóa. Các địa phương được đầu tư tu bổ, tôn tạo, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa sẽ phải đáp ứng những tiêu chí sau:
Tiêu chí 1: Hình thành quần thể kiến trúc và không gian lịch sử
Hình thành quần thể kiến trúc đô thị, nông thôn, địa điểm cư trú, khu vực đô thị và nông thôn, cùng các công trình công nghiệp chứa đựng công trình kiến trúc và không gian lịch sử, văn hóa có giá trị tiêu biểu cho một hoặc nhiều giai đoạn phát triển của lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật. Bảo tồn và phát huy giá trị không gian văn hóa làng Việt.
Tiêu chí 2: Nhóm công trình đồng nhất về kiến trúc và cảnh quan
Hình thành các nhóm công trình xây dựng liên hoàn có tính đồng nhất về kiến trúc và cảnh quan, hoặc có giá trị nổi bật về văn hóa, khoa học, lịch sử theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.
Tiêu chí 3: Bảo vệ di tích, di vật trong lòng đất và dưới nước
Các địa điểm, khu vực trong lòng đất và dưới nước đã phát hiện di tích, di vật hoặc có dấu hiệu lưu giữ di tích, di vật có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học được bảo vệ và phát huy giá trị theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.
Tiêu chí 4: Bảo tồn cảnh quan thiên nhiên và không gian văn hóa
Cảnh quan thiên nhiên, môi trường-sinh thái và không gian cảnh quan vật chất tự nhiên chứa đựng giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ cùng không gian văn hóa vật thể và phi vật thể liên quan có tầm quan trọng trong việc hình thành giá trị của di tích lịch sử-văn hóa, danh lam thắng cảnh. Những giá trị này được bảo tồn và phát huy theo hướng gắn kết không gian di sản văn hóa vật thể, di sản văn hóa phi vật thể, không gian thực hành di sản văn hóa phi vật thể với cộng đồng chủ thể.
Tiêu chí 5: Nhiều di sản được công nhận và phát triển du lịch
Có nhiều di sản văn hóa vật thể hoặc phi vật thể, di sản tư liệu trên địa bàn được công nhận, xếp hạng, ghi danh UNESCO và quốc gia. Thực hiện tốt công tác bảo vệ và phát huy giá trị gắn với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa. Ban hành và tổ chức thực hiện các chương trình, đề án, dự án, cơ chế, chính sách đặc thù trong quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn, đồng thời thực hiện tốt chế độ, chính sách đối với nghệ nhân.
Tiêu chí 6: Kinh nghiệm thực tiễn và phát triển bền vững
Có kinh nghiệm thực tiễn trong công tác đầu tư, bảo tồn, tôn tạo, quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, đảm bảo nguyên tắc bảo tồn và yêu cầu bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa theo hướng ổn định, lâu dài, bền vững. Lấy di sản văn hóa làm nền tảng phát triển kinh tế-xã hội, phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa có hiệu quả, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và GRDP của địa phương.
Tiêu chí 7: Phát huy giá trị di sản gắn với giáo dục và sinh kế
Thực hiện tốt việc phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với giáo dục truyền thống, du lịch văn hóa, tạo sinh kế cho cộng đồng và phát triển bền vững.
Đề xuất cơ chế ưu đãi cho địa phương thí điểm
Dự thảo cũng đề xuất chính quyền địa phương thực hiện thí điểm mô hình đô thị di sản văn hóa được quyết định cơ chế, chính sách ưu đãi về đất đai; cơ chế, chính sách ưu đãi về phí, lệ phí.
Hồ sơ dự thảo nghị định được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Thời gian lấy ý kiến đến hết ngày 28/5/2026.
