Xa Xăm Gõ Cửa: Từ Thi Ca Đến Thực Tế Hành Chính Và Công Nghệ Tương Lai
Trong dòng suy tưởng về những miền đất xa, tên tập thơ Xa xăm gõ cửa của Nguyễn Bình Phương bỗng hiện về. Xa xăm, vốn là tính từ, đôi khi hóa thành danh từ riêng, thành tên gọi thân quen, không chỉ là ký ức mà còn là hiện tại. Như trong câu thơ: “Có chữ nào tát cạn/ Từ tro tàn ngày xưa.../Người đang tới xa xôi gõ cửa” (Vời vợi xa, Nguyễn Bình Phương). Đó là chữ “viễn” – xa xôi, xa xăm, gợi nhớ đến quy luật “đăng cao vọng viễn” của đời người.
Hành Trình Vào Miền Xa Thẳm
Lý Bạch từng viết: “Lên cao nhìn bốn biển xa/ mênh mông trời đất biết là tới đâu”. Nhưng nơi xa xăm nhất, cái “bờ bên kia” trong Bát Nhã Ba La Mật, lại chính là trăng dưới đáy nước. Đài bắt trăng của Lý Bạch ở sông Dương Tử và Đài ngắm biển của Phạm Hầu tại Ngũ Hành Sơn, cách nhau hàng nghìn năm, vẫn cùng chung một nỗi niềm viễn xứ.
Trong thế giới hiện đại, nơi công nghệ thu nhỏ khoảng cách, con người có thể kết nối qua màn hình chỉ với một cú nhấp chuột. Nhưng điều đó lại khiến cho sự xa xăm càng thêm hun hút, thăm thẳm. Như trong tập tùy bút Thăm thẳm bóng người của Đỗ Chu, “bóng người” không chỉ là nhân vật mà còn là không gian nghệ thuật độc đáo, phản ánh tinh thần của một thời.
Thực Tế Hành Chính Ở Vùng Cao
Cuối năm, nhiều người muốn trở lại Tây Giang, xứ Quảng, với những Axan, Gari, Tr’hy, Ch’ơm – nơi từng đòi hỏi hành trình vất vả trên xe máy qua bùn đất. Nơi đây, cây cổ thụ đơn độc trên đỉnh cổng trời có lẽ đã không còn, nhưng ký ức về Bh’riu Liếc, người được mệnh danh “ông Chủ tịch huyện đi bộ nhiều nhất nước”, vẫn sống động.
Ông, một thầy giáo người Cơ Tu, trở thành Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, thường xuyên đi bộ vượt rừng suối đến các bản làng heo hút. Ông dùng tiền túi viết sách về văn hóa Cơ Tu và gần đây là cuốn Địa chí Axan – có lẽ là địa chí đầu tiên về một xã.
Xa xăm còn in đậm trong ký ức về Hồ Duấn, Bí thư Huyện Đoàn Hiên, qua đời năm 2001 trên đường công tác vì kiệt sức bên suối Tà Kon. Hành trình của anh mất 4 ngày đi bộ, minh chứng cho những khó khăn của thời kỳ chưa có đường công vụ.
Thay Đổi Địa Giới Và Tư Duy Mới
Từ ngày 1/7/2025, Axan, Gari, Tr’hy, Ch’ơm sáp nhập thành xã Hùng Sơn thuộc Đà Nẵng, trở thành một trong những xã rộng và xa nhất trong thành phố trực thuộc trung ương, với diện tích lên tới 11.860 km². Sự mở rộng địa giới này khiến khoảng cách trở nên khó tưởng tượng, như Côn Đảo thuộc về TP.HCM hay các liên kết giữa Kon Tum với Quảng Ngãi.
Trong thời đại số hóa và cơ sở hạ tầng hiện đại, chúng ta cần làm quen với những cự ly lớn. Tư duy “nhỏ nhắn vừa phải” để dễ quản lý đã trở thành gánh nặng với sự chồng chéo và kìm hãm. Nghĩ lớn, làm lớn mới có thể vươn ra biển lớn.
Công Nghệ Và Tương Lai Xa Vời
Elon Musk, người giàu nhất thế giới, vừa đưa ra dự báo gây chấn động: đến năm 2026, Trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) sẽ đánh dấu “điểm kỳ dị công nghệ”, nơi AI và robot phát triển vượt tầm kiểm soát con người. Đây không chỉ là bước tiến công nghệ mà còn là “cuộc chuyển giao ở cấp độ giống loài”, với con người có nguy cơ trở thành “bộ nạp sinh học” cho siêu trí tuệ kỹ thuật số.
Trong tương lai đó, liệu con người còn có thể “men tường mà đi” như trong tranh Bùi Xuân Phái, hay sẽ đối mặt với những “bóng đều nhau dập dờn sắt thép”? Xa xăm vẫn gõ cửa, nhưng như Nguyễn Bình Phương viết: “tin vào đêm/không tin vào bóng tối”, để những giá trị nhân văn vẫn tỏa sáng giữa dòng chảy không ngừng của thời đại.
