Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu chuyển đổi sâu sắc dưới tác động của công nghệ, hội nhập và cạnh tranh khốc liệt, văn hóa kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp không còn là yếu tố phụ trợ mà đã trở thành cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam đặt ra yêu cầu chiến lược: xây dựng văn hóa doanh nghiệp và văn hóa kinh doanh như một trụ cột của phát triển bền vững.
TTXVN thực hiện chùm 5 bài viết với chủ đề "Văn hóa doanh nghiệp - trụ cột mềm của nền kinh tế hiện đại", xoay quanh việc đưa văn hóa kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp trở thành sức mạnh nội sinh, định hình nền tảng tư tưởng cho đổi mới mô hình tăng trưởng, đồng thời trở thành sức mạnh mềm của nền kinh tế quốc gia và nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc tế trong kỷ nguyên mới.
Bài 1: Khơi thông nguồn lực nội sinh quan trọng
Nghị quyết số 80-NQ/TW khẳng định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là động lực nội sinh quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội. Đây là điểm mới mang tính đột phá, thể hiện sự phát triển về nhận thức và định hướng hành động quyết liệt, khi văn hóa và con người được đặt vào trung tâm chiến lược phát triển, tạo nền tảng tư tưởng cho đổi mới mô hình tăng trưởng.
Nguồn lực nội sinh quan trọng
Theo tinh thần Nghị quyết, văn hóa kinh doanh được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển bền vững, không chỉ là chuẩn mực đạo đức mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, thể hiện trong cách doanh nghiệp quản trị, cách doanh nhân ứng xử, cạnh tranh, hợp tác và phụng sự xã hội. Văn hóa kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp trở thành sức mạnh mềm của nền kinh tế quốc gia trong kỷ nguyên mới và là cấu phần quan trọng của văn hóa quốc gia.
Nghị quyết cũng khẳng định văn hóa kinh doanh-văn hóa doanh nghiệp phải thấm sâu vào mọi lĩnh vực, bao gồm sản xuất, kinh doanh, trở thành yếu tố điều tiết hành vi thị trường, định hình chuẩn mực cạnh tranh và nâng cao chất lượng phát triển. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu "xây dựng đội ngũ doanh nhân với chuẩn mực đạo đức và văn hóa kinh doanh mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa kinh doanh quốc tế". Đây không chỉ là định hướng chính sách mà còn là lời hiệu triệu đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong việc tái cấu trúc mô hình phát triển.
Trước đây, lợi thế cạnh tranh chủ yếu đến từ chi phí thấp và nguồn lao động dồi dào, nhưng hiện nay lợi thế đó đang dần bị thay thế bởi năng lực quản trị, uy tín thương hiệu và giá trị văn hóa. Văn hóa kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp trở thành "tài sản vô hình" có sức mạnh mềm quyết định sự trường tồn của doanh nghiệp.
Trước đó, Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 10/10/2023 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát huy vai trò đội ngũ doanh nhân Việt Nam trong thời kỳ mới đã xác định nhiệm vụ xây dựng văn hóa kinh doanh mang bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa kinh doanh của thế giới. Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2015 về phát triển kinh tế tư nhân cũng tạo động lực mạnh mẽ, khơi dậy niềm tin và tinh thần đổi mới sáng tạo, đạo đức kinh doanh trong cộng đồng doanh nghiệp.
Sau 40 năm đổi mới, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã có bước chuyển mình ngoạn mục, phát triển về quy mô và gặt hái nhiều thành tựu với văn hóa và triết lý kinh doanh riêng. Nhiều doanh nghiệp chú trọng xây dựng giá trị cốt lõi, bộ quy tắc ứng xử và môi trường làm việc nhân văn, lấy con người làm trung tâm. Văn hóa "lấy khách hàng làm trọng tâm", "đổi mới sáng tạo" hay "liêm chính" được thể chế hóa trong hệ thống quản trị. Có thể kể đến Petrovietnam với văn hóa đoàn kết, tình nghĩa, trách nhiệm xã hội; Viettel với tinh thần kỷ luật, sáng tạo, dấn thân; FPT với văn hóa đổi mới, học tập suốt đời; Vinamilk với quản trị chuẩn toàn cầu; Vingroup với văn hóa tốc độ và khát vọng; TH Group với văn hóa nhân văn gắn với trách nhiệm xã hội.
Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng khẳng định thực tiễn cho thấy doanh nghiệp kiên định với chuẩn mực đạo đức, tuân thủ pháp luật và lấy uy tín làm giá trị trung tâm đã tạo dựng năng lực cạnh tranh dài hạn, củng cố niềm tin xã hội và hạn chế rủi ro trong hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp vẫn còn nhiều bất cập. Không ít doanh nghiệp coi văn hóa là yếu tố hình thức, mang tính khẩu hiệu. Các giá trị như "chính trực", "minh bạch", "trách nhiệm xã hội" được treo trên tường nhưng chưa thấm vào hành vi quản trị và kinh doanh hằng ngày. Tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh, vi phạm đạo đức kinh doanh vẫn diễn ra. Các hành vi gian lận thương mại, trốn thuế, vi phạm quyền lợi người lao động hay "lách luật" chưa được xử lý triệt để, làm suy giảm niềm tin thị trường. Nhiều doanh nghiệp thiếu nguồn lực và tầm nhìn dài hạn để đầu tư cho văn hóa doanh nghiệp khi bài toán sống còn trước mắt được ưu tiên hơn.
Ông Lê Quang Vũ - CEO Công ty Blue C nhấn mạnh doanh nghiệp Việt đã quan tâm nhiều hơn đến văn hóa doanh nghiệp nhưng vẫn còn cách tiếp cận sai, thiên về bề nổi, chạy theo hình thức. Việc thực thi văn hóa mang tính "nhiệm kỳ", thiếu xuyên suốt và chưa tập trung vào chiều sâu. Doanh nghiệp chưa dành đủ nguồn lực cho văn hóa, bao gồm thời gian lãnh đạo, ngân sách, nhân sự chuyên trách.
Từ chủ trương đến thực tiễn - khoảng cách cần thu hẹp
Tại Diễn đàn Quốc gia "Văn hóa với doanh nghiệp năm 2026" ngày 21/3, Phó Thủ tướng Mai Văn Chính khẳng định một nền kinh tế mạnh không chỉ đo bằng GDP, công nghệ, thị phần hay hội nhập, mà còn bằng văn hóa kinh doanh, trách nhiệm xã hội, tính minh bạch, tinh thần sáng tạo và khát vọng cống hiến của doanh nghiệp. Ông nhấn mạnh: "Công nghệ có thể thay đổi; thị trường có thể biến động; sản phẩm có thể lạc hậu, nhưng văn hóa và uy tín thương hiệu luôn là giá trị bền vững để doanh nghiệp tồn tại, phát triển lâu dài và định vị vị trí."
Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy cho rằng trong kỷ nguyên hội nhập, văn hóa kinh doanh trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi, sự thành bại của doanh nghiệp phụ thuộc vào tính chính trực, minh bạch và bản sắc văn hóa. "Điều này đặc biệt đúng trong bối cảnh thị trường quốc tế đặt ra tiêu chuẩn khắt khe về ESG, đạo đức kinh doanh và trách nhiệm cộng đồng. Một doanh nghiệp thiếu nền tảng văn hóa khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu."
Giáo sư, tiến sỹ Từ Thị Loan - Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam cho rằng doanh nghiệp cần xây dựng hệ giá trị cốt lõi gắn với chuẩn mực văn hóa kinh doanh Việt Nam như thượng tôn pháp luật, chữ tín, trung thực, tôn trọng đối tác, cạnh tranh lành mạnh, trách nhiệm cộng đồng. Các giá trị này cần được cụ thể hóa thành bộ quy tắc ứng xử và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, áp dụng thống nhất. Cần đưa văn hóa doanh nghiệp vào chiến lược phát triển dài hạn, gắn với quản trị hiện đại, chú trọng bồi dưỡng con người và môi trường làm việc, xây dựng văn hóa tôn trọng, sáng tạo, hợp tác và trách nhiệm.
Ông Lê Quang Vũ cho rằng doanh nghiệp nên đánh giá lại văn hóa doanh nghiệp một cách bài bản, xác định cốt lõi, nền tảng, yếu tố làm nên thành công trong quá khứ và tương lai, từ đó biến thành "sức mạnh mềm" và chỗ dựa vững chắc để vượt khó. "Tôi tin nội lực của doanh nghiệp Việt Nam đa số rất lớn, rất tiềm năng. Nếu mở được chìa khóa văn hóa, xây dựng tình yêu của mọi người với doanh nghiệp và khai phá tiềm năng trong mỗi người, thì tổ chức mà họ yêu quý, gắn bó và tự hào cũng sẽ tăng trưởng."
Nghị quyết 80-NQ/TW đã đưa ra định hướng rõ ràng, nhưng để đi vào cuộc sống cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống, trước hết là hoàn thiện thể chế, tạo môi trường pháp lý minh bạch, công bằng, khuyến khích doanh nghiệp phát triển bền vững. Việc tôn vinh doanh nghiệp có văn hóa tốt và xử lý nghiêm hành vi vi phạm đạo đức kinh doanh là rất cần thiết.
Diễn đàn Quốc gia "Văn hóa với doanh nghiệp năm 2026" đã công bố "Bộ giá trị Văn hóa kinh doanh Việt Nam trong kỷ nguyên mới" với nghi thức phát động và cam kết thực thi của cộng đồng doanh nghiệp. Đây là điểm nhấn định hướng hành vi doanh nghiệp, xây dựng và lan tỏa giá trị văn hóa, góp phần tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, văn minh và bền vững, nâng cao vị thế doanh nghiệp Việt Nam trong nền kinh tế toàn cầu.
Nghị quyết 80-NQ/TW mở ra cách tiếp cận mới, toàn diện về vai trò của văn hóa trong phát triển, trong đó văn hóa doanh nghiệp là yếu tố then chốt, vừa mang tính nền tảng, vừa mang tính động lực. Từ nhận thức đến hành động vẫn là một chặng đường, và để văn hóa thực sự trở thành "nền tảng bền vững trong kỷ nguyên mới" cần sự kiên trì, nhất quán và đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội.
Bài 2: Hệ điều hành giúp doanh nghiệp đứng vững
Bài 3: Lợi thế cạnh tranh định vị thương hiệu ngân hàng
Bài 4: "Thích nghi văn hóa" giúp ngành dệt may tự tin hội nhập
Bài cuối: Chìa khóa nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc tế
