Năm 1951, khi xuất bản cuốn Minh triết từ nỗi bất an (The Wisdom of Insecurity), nhà văn, triết gia và diễn giả người Mỹ gốc Anh Alan Watts đã gọi thế kỷ 20 là “Thời đại âu lo”. Sau 75 năm, nhận định ấy vẫn giữ nguyên tính thời sự. Trong tác phẩm này, Watts đặt ra một câu hỏi tưởng chừng đơn giản: Tại sao con người càng muốn kiểm soát cuộc sống lại càng dễ rơi vào trạng thái bất an? Theo ông, nỗi lo âu không chỉ xuất phát từ những biến động bên ngoài mà còn bắt nguồn từ chính nỗ lực níu giữ những điều vốn luôn thay đổi.
Càng muốn chắc chắn, càng dễ lo âu
Alan Watts cho rằng bất an không đối lập với khát vọng an toàn; nó được sinh ra ngay từ chính khát vọng ấy. Con người mong muốn tình yêu không đổi thay, tuổi trẻ không qua đi, thành công không tuột khỏi tay và hạnh phúc không có hồi kết. Nhưng càng cố gắng giữ lại những điều vốn luôn vận động, người ta càng sống trong nỗi sợ mất mát.
Watts viết: “Nói một cách thẳng thắn thì là thế này: khao khát an toàn và cảm giác bất an thật ra chỉ là một thứ”. Ông ví một xã hội lấy mong muốn an toàn làm nền tảng chẳng khác nào một cuộc thi nín thở tập thể. Càng cố giữ hơi thở, con người càng trở nên căng thẳng. Dưới góc nhìn này, bất an không phải điều nằm ngoài cuộc sống; nó xuất hiện ngay trong nỗ lực kiểm soát những gì vốn không thể kiểm soát hoàn toàn.
Theo Watts, vấn đề không chỉ nằm ở nỗi lo âu. Nhiều khi con người cũng không thực sự biết mình đang tìm kiếm điều gì. Thành công, danh tiếng, hạnh phúc hay niềm vui có thể trở thành những mục tiêu quen thuộc đến mức người ta quên mất việc tự hỏi vì sao mình theo đuổi chúng. Watts không cho rằng bất an là đặc điểm riêng của thời đại mình. Đói nghèo, bệnh tật, chiến tranh hay cái chết luôn tồn tại trong lịch sử. Điều ông quan tâm là cách con người nhìn nhận trạng thái bất an ấy.
“Bạn là ai, ngay khoảnh khắc này?”
Thay vì đưa ra thêm một phương pháp để loại bỏ lo âu, Watts đề cập đến điều ông gọi là “ánh sáng”. Theo cách giải thích của ông, đó là sự nhận biết. Con người cần nhận biết cuộc sống đang diễn ra, nhận biết trải nghiệm hiện tại mà không vội vàng phán xét hay áp đặt những ý niệm có sẵn. Nói cách khác, cần thấy trải nghiệm như nó đang là, thay vì như cách nó được định danh.
Để làm rõ điều này, Watts đặt ra một câu hỏi tưởng như rất dễ trả lời: “Bạn là ai, ngay khoảnh khắc này?”. Theo ông, phần lớn mọi người khi trả lời sẽ nói về tên tuổi, nghề nghiệp, nơi ở hoặc lịch sử cá nhân. Nhưng đó là câu trả lời cho câu hỏi “Bạn đã là ai?” nhiều hơn là “Bạn là ai?”. Watts cho rằng con người thường định nghĩa mình bằng những điều đã qua hơn là bằng trải nghiệm đang diễn ra trong hiện tại. Trong khi đó, mỗi khoảnh khắc đều ngắn ngủi và luôn đổi thay. Chính sự đổi thay ấy mới làm cho cuộc sống trở nên sống động.
Để diễn giải ý này, ông sử dụng hình ảnh âm nhạc. Một bản nhạc hấp dẫn nhờ nhịp điệu và dòng chảy của nó. Nếu cố giữ một nốt nhạc hay một hợp âm kéo dài mãi, toàn bộ nhịp điệu sẽ bị phá vỡ. Cuộc sống cũng như vậy. Sự thay đổi và cái chết không phải những yếu tố đứng ngoài đời sống mà là một phần của đời sống. Nỗ lực loại bỏ chúng cũng là nỗ lực chống lại chính dòng chảy ấy.
Từ đó, cuốn sách trở lại với một nghịch lý khác: Có những thứ càng cố nắm giữ, con người càng làm chúng rời xa mình. Cố buộc bản thân phải bình an chỉ khiến tâm trí căng thẳng hơn. Cố quên đi nỗi sợ lại khiến nỗi sợ hiện diện rõ ràng hơn. Alan Watts không xem bất an là điều cần tiêu diệt. Thay vì tìm kiếm một trạng thái an toàn tuyệt đối, ông gợi người đọc trở về với điều đang diễn ra trước mắt. Bởi theo ông, hiện tại mới là nơi duy nhất con người thực sự sống.
Minh triết trong một thế giới biến động
Bên cạnh sự nghiệp văn chương rực rỡ, Tolstoy còn nổi tiếng với đời sống nội tâm phong phú và đầy biến động. Cuốn Suy niệm mỗi ngày của ông đã khơi gợi và giúp hàng triệu độc giả trên thế giới tìm thấy một chỉ dẫn để hoạch định đường đời trong những lúc hoang mang, biến động. Ngoài ra, Tina Yuan chia sẻ cảm xúc khi được đọc tác phẩm Minh triết của tôi trong chuyến về Việt Nam công tác. Cuốn sách best seller Hơn cả hạnh phúc của Antonia Macaro cũng là một tác phẩm thú vị về sự kết hợp giữa Phật giáo và chủ nghĩa Khắc kỷ.
Báo chí, nhà in và giới nhà văn Nhật Bản đang bắt tay sinh tồn trong thời AI. Việc tự in ấn các tác phẩm cá nhân bằng máy in tòa soạn báo đang phát triển mạnh ở Nhật Bản, đặc biệt trong giới trẻ. Bên cạnh đó, có những cách đơn giản để lựa chọn cà phê ngon: khi hạt cà phê đã được nghiền thành bột mịn, bạn có thể sờ tay vào bột cà phê, pha chúng vào nước và quan sát. Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư nhận căn hộ nghĩa tình của TP.HCM, ông bộc bạch: “Nhận được căn nhà mới được Nhà nước trao tặng, tôi thấy thật vinh dự khi được hưởng những cái lộc quý giá mà không phải ai cũng có được”.
