Lá lốt là loại rau quen thuộc trong bữa ăn của người Việt, đồng thời là một vị thuốc nam được sử dụng từ lâu trong các chứng liên quan đến tiêu hóa và đau nhức xương khớp do hàn thấp. Theo bác sĩ chuyên khoa 1 Lê Thị Thúy Hằng, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, lá lốt có vị cay, tính ấm, công năng ôn trung tán hàn, hạ khí chỉ thống và trừ phong thấp. Lá lốt phù hợp với các biểu hiện có tính lạnh như bụng lạnh đau, đầy hơi, ăn uống khó tiêu do lạnh, tay chân lạnh, đau nhức khớp tăng khi trời lạnh ẩm, hoặc cảm giác tê nặng ở vùng đau.
Lá lốt hỗ trợ tiêu hóa và xương khớp
Với tiêu hóa, lá lốt thường được dùng để làm ấm trung tiêu – vùng chức năng tiêu hóa theo y học cổ truyền. Trong một số trường hợp đầy bụng, lạnh bụng, đau bụng âm ỉ sau khi ăn đồ lạnh, lá lốt có thể được dùng như món ăn hoặc phối hợp trong bài thuốc phù hợp. Tuy nhiên, bác sĩ Hằng lưu ý: “Không nên hiểu rằng cứ đau dạ dày, trào ngược, viêm loét hay rối loạn tiêu hóa là dùng lá lốt. Người có nóng rát thượng vị, ợ nóng nhiều, táo bón, khô miệng, lưỡi đỏ hoặc đang có bệnh tiêu hóa tiến triển cần thận trọng.”
Đau khớp: Cần phân biệt rõ nguyên nhân
Với xương khớp, lá lốt thường được nhắc đến trong nhóm chứng tý do phong hàn thấp – kiểu đau nhức tăng khi gặp lạnh, ẩm, kèm cảm giác nặng, co cứng hoặc tê mỏi. Trong những trường hợp này, lá lốt có thể được dùng trong ăn uống hoặc trong bài thuốc nam theo chỉ định. Giá trị của lá lốt nằm ở việc dùng đúng thể bệnh, chứ không phải dùng như một “thuốc khớp” cho mọi nguyên nhân đau.
Đau khớp không chỉ có một kiểu. Đau do thoái hóa, viêm khớp dạng thấp, gout, chấn thương, thoát vị đĩa đệm hay nhiễm trùng khớp là những tình trạng rất khác nhau. Lá lốt có thể phù hợp với một số biểu hiện đau nhức do hàn thấp theo y học cổ truyền nhưng không thay thế việc chẩn đoán nguyên nhân theo y học hiện đại, đặc biệt khi đau kéo dài, sưng nóng đỏ, biến dạng khớp hoặc hạn chế vận động rõ.
Nghiên cứu hiện đại và lưu ý khi sử dụng
Các nghiên cứu hiện đại ghi nhận lá lốt và tinh dầu lá lốt có một số hoạt tính sinh học đáng chú ý trong mô hình phòng thí nghiệm, liên quan đến phản ứng viêm, chuyển hóa và một số cơ chế sinh học khác. Tuy vậy, dữ liệu này chưa đủ để kết luận lá lốt có thể thay thế thuốc điều trị. Lá lốt là một vị thuốc nam có tiềm năng ứng dụng, cần được đặt trong đúng bài thuốc, đúng thể bệnh và đúng giới hạn an toàn.
Khi dùng như rau ăn, lá lốt nhìn chung là lựa chọn quen thuộc trong bữa ăn. Khi dùng như vị thuốc, không nên tự sắc uống kéo dài hoặc dùng liều cao. Người đang mang thai, người có bệnh gan thận, người đang dùng thuốc chống đông, thuốc kháng kết tập tiểu cầu, người có bệnh mạn tính đang điều trị thuốc tây nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng lá lốt thường xuyên.
Bác sĩ Hằng nhận định: “Lá lốt là một ví dụ rất hay của thuốc nam: gần gũi, dễ tìm, có giá trị trong thực hành y học cổ truyền, nhưng không nên được thần thánh hóa. Dùng đúng thì có lợi. Dùng sai thể bệnh, sai liều hoặc dùng thay cho điều trị cần thiết thì có thể làm chậm trễ việc phát hiện nguyên nhân thật sự. Nếu đau khớp, rối loạn tiêu hóa kéo dài hoặc nặng dần, người bệnh nên đi khám để được đánh giá đúng.”
