Nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), ngày 16/6, tại di tích Nhà tù Hỏa Lò (phường Cửa Nam, Hà Nội), Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò (Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội) đã ra mắt trưng bày chuyên đề “Bút thép, lòng son”. Hệ thống hình ảnh, tư liệu tại trưng bày khái quát lịch sử nền báo chí Cách mạng, khởi đầu từ dấu mốc ngày 21/6/1925, khi Báo Thanh niên - cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập - ra số đầu tiên tại Quảng Châu (Trung Quốc).
Quá trình phát triển của báo chí Cách mạng
Trưng bày tiếp nối với quá trình trưởng thành của báo chí Cách mạng qua cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. Trong thời kỳ tiền Cách mạng, trước sự đàn áp khốc liệt của thực dân, nhiều tờ báo và tạp chí Cách mạng tiếp tục ra đời, trở thành tiếng nói lý luận và đấu tranh của Đảng, phát huy vai trò xung kích trên mặt trận tư tưởng, kêu gọi nhân dân đoàn kết đứng lên giành độc lập dân tộc, nhất là các ấn phẩm của Mặt trận Việt Minh như Việt Nam Độc lập, Cứu quốc.
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, báo chí Cách mạng bước sang giai đoạn mới, gắn liền với sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tiếng nói của nền độc lập non trẻ được truyền đi rộng khắp thông qua Đài Tiếng nói Việt Nam và Thông tấn xã Việt Nam. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, dù đối mặt với bom đạn, thiếu thốn, hiểm nguy, báo chí vẫn duy trì xuất bản, phản ánh hiện thực chiến đấu, cổ vũ tinh thần yêu nước và hun đúc niềm tin vào thắng lợi cuối cùng.
Điểm nhấn 'Bút thép, lòng son'
Điểm nhấn của trưng bày là nội dung “Bút thép, lòng son”, tái hiện những trang báo được viết nên trong hoàn cảnh đặc biệt: sau song sắt nhà tù và giữa chiến trường khói lửa. Tại Nhà tù Hỏa Lò, cuối năm 1930 đầu năm 1931, Chi bộ Đảng Nhà tù Hỏa Lò đã chỉ đạo xuất bản báo chí nhằm phản ánh đời sống trong tù, lên án chế độ giam cầm hà khắc và tuyên truyền Cách mạng. Nhiều tờ báo như “Lao tù tạp chí”, “Con đường chính”, “Đời tù”, “Xuân tù” được biên soạn và lưu hành bí mật. Để tránh sự kiểm soát của giám ngục, các tài liệu báo chí được cất giấu dưới gầm sàn, trong khe tường rồi âm thầm chuyển tới tay tù nhân.
Không chỉ tại Hỏa Lò, báo chí Cách mạng còn xuất hiện ở nhiều nhà tù khác như: Nhà tù Côn Đảo, Nhà tù Sơn La, ngục Kon Tum... góp phần đoàn kết, giáo dục và cổ vũ tù nhân giữ vững khí tiết Cách mạng, động viên các chiến sĩ Cách mạng tiếp tục đấu tranh trong lao tù.
Trong giai đoạn 1960-1975, ngoài những tờ báo Cách mạng ở miền Bắc, tại căn cứ Trung ương Cục miền Nam, các cơ quan báo chí như Đài Phát thanh Giải phóng, Thông tấn xã Giải phóng, báo Giải phóng vẫn bền bỉ hoạt động giữa mưa bom bão đạn.
Tri ân các nhà báo hy sinh
Trưng bày dành không gian tri ân những nhà báo đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp báo chí Cách mạng. Những câu chuyện về sự hy sinh của các nhà báo chiến trường góp phần khắc họa tinh thần dấn thân, lòng quả cảm và sự cống hiến của những người làm báo đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc. Trưng bày cũng dành không gian, tư liệu để nói về vai trò báo chí Cách mạng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.
Trưng bày phục vụ công chúng đến ngày 15/11/2026.
