Tranh Bát Mã và lời chúc 'Mã đáo thành công': Nguồn gốc văn hóa sâu xa
Những ngày đầu năm mới, trên mạng xã hội hay trong các sự kiện khai trương, tân gia, hình ảnh tám chú ngựa tung vó cùng lời chúc "Mã đáo thành công" xuất hiện dày đặc. Ít ai để ý rằng phía sau cụm từ quen thuộc ấy là một lớp nghĩa văn hóa được tích lũy qua nhiều thế kỷ, mang đậm dấu ấn lịch sử và truyền thống.
"Mã đáo thành công" là gì?
"Mã đáo thành công" theo các từ điển thành ngữ tiếng Trung và nhiều trang nghiên cứu văn hóa Hoa ngữ, cụm này có nghĩa đen là "ngựa đến nơi là thành công", hàm ý chúc ai đó đạt kết quả thuận lợi ngay khi bắt đầu công việc. Trong xã hội cổ đại, ngựa là phương tiện di chuyển chủ yếu trong chiến trận và giao thương đường dài, vì vậy người xưa quan niệm đoàn quân ra trận nếu "mã đáo", tức ngựa trở về, là chủ nhân đã hoàn thành nhiệm vụ và trở về bình an.
Theo thời gian, cụm từ này được dùng rộng rãi như một lời chúc thành công nhanh chóng trong thi cử, kinh doanh hay khởi sự đầu năm. Một số học viện văn hóa Trung Hoa tại châu Âu khi giới thiệu về thành ngữ này cũng giải thích đây là lời chúc phổ biến vào dịp năm mới, thể hiện mong muốn "thành công đến ngay tức thì", phản ánh tinh thần lạc quan và khát vọng thịnh vượng.
Vì sao lại là 8 con ngựa?
Hình ảnh 8 con ngựa (Bát Mã) không xuất phát trực tiếp từ thành ngữ "Mã đáo thành công", mà liên quan đến điển tích về Chu Mục Vương thời Tây Chu, người được cho là sở hữu tám tuấn mã nổi tiếng. Câu chuyện này được ghi lại trong thư tịch cổ và trở thành đề tài quen thuộc trong hội họa truyền thống Trung Hoa, tượng trưng cho sức mạnh và uy quyền.
Đến thế kỷ 20, họa sĩ Từ Bi Hồng góp phần phổ biến mạnh mẽ mô típ "Bát Mã" qua các bức tranh thủy mặc vẽ ngựa đang phi nước đại. Báo South China Morning Post từng nhận định tranh ngựa của ông tượng trưng cho sức mạnh, sinh khí và khát vọng vươn lên trong nghệ thuật Trung Quốc hiện đại. Từ đó, hình tượng tám con ngựa ngày càng được ưa chuộng trong trang trí và quà tặng mang ý nghĩa may mắn, lan tỏa rộng rãi trong đời sống.
Một yếu tố khác khiến hình ảnh "Bát Mã" được ưa chuộng là quan niệm về số 8 trong văn hóa Trung Hoa. Số 8 có cách phát âm gần với chữ mang nghĩa "phát đạt", tạo nên niềm tin về sự thịnh vượng. Nhiều nghiên cứu về văn hóa số học ghi nhận niềm tin này ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống hiện đại, từ lựa chọn ngày khai trương đến biển số xe, mặc dù ý nghĩa "phát tài, phát lộc" gắn với số 8 là quan niệm dân gian và phong thủy phổ biến, không phải nội dung trực tiếp của thành ngữ "Mã đáo thành công".
Chi tiết một con ngựa ngoảnh đầu
Trong nhiều bức tranh "Bát Mã Truy Phong", có thể thấy một chú ngựa quay đầu giữa đàn ngựa đang phi về phía trước. Theo phân tích mỹ thuật, đây chủ yếu là thủ pháp bố cục nhằm tạo nhịp điệu và chiều sâu không gian, giúp bức tranh sinh động hơn, thể hiện sự tinh tế trong nghệ thuật hội họa.
Những cách hiểu như "nhắc nhau cùng tiến bước" hay "không ai bị bỏ lại phía sau" là diễn giải phổ biến trong đời sống hiện đại, phản ánh tinh thần đoàn kết và hỗ trợ lẫn nhau. Các cách lý giải mang ý nghĩa này xuất hiện phổ biến trong quan niệm đương đại, làm phong phú thêm giá trị biểu tượng của tranh Bát Mã.
Sự kết hợp giữa thành ngữ "Mã đáo thành công" và hình ảnh 8 chú ngựa vì vậy là kết quả của nhiều lớp văn hóa: từ thành ngữ cổ chúc thành công nhanh chóng, điển tích "Bát Mã" trong truyền thuyết, đến ảnh hưởng của hội họa hiện đại và quan niệm may mắn về con số 8. Điều này cho thấy sự phát triển và biến đổi linh hoạt của các biểu tượng văn hóa qua thời gian, vừa giữ gìn truyền thống vừa thích ứng với nhu cầu đương đại.
