Có những chiếc xe chỉ đơn thuần là phương tiện di chuyển, số khác sinh ra để chinh phục mọi địa hình, nhưng cũng có những chiếc vượt xa giá trị cơ khí thông thường để trở thành biểu tượng văn hóa. Toyota Land Cruiser cổ chính là một trong số ít cái tên như vậy.
Nguồn gốc từ chiếc Jeep huyền thoại
Ít ai biết rằng cội nguồn của Land Cruiser bắt đầu từ chiếc Willys Jeep nổi tiếng của quân đội Mỹ. Sau Thế chiến thứ hai và trong bối cảnh Chiến tranh Triều Tiên, nhu cầu về phương tiện quân sự hạng nhẹ có khả năng vượt địa hình trở nên cấp thiết. Toyota được giao nhiệm vụ phát triển một mẫu xe dẫn động bốn bánh tương tự Jeep để phục vụ lực lượng an ninh Nhật Bản. Từ đó, nguyên mẫu Toyota Jeep BJ ra đời vào năm 1951. Chiếc xe sở hữu kiểu dáng vuông vức, khung gầm chắc chắn, chịu ảnh hưởng rõ rệt từ Willys Jeep. Tuy nhiên, người Nhật không chỉ tạo ra bản sao: họ trang bị cho BJ động cơ 6 xi-lanh dung tích lớn hơn, khung gầm khỏe hơn và khả năng chịu tải vượt trội so với các mẫu xe địa hình cùng thời.
Đến năm 1954, do tên gọi "Jeep" thuộc bản quyền của Willys-Overland, Toyota chính thức đổi tên dòng xe thành Land Cruiser. Cái tên này sau đó trở thành một trong những thương hiệu xe địa hình nổi tiếng nhất thế giới, kéo dài hơn 70 năm qua.
Land Cruiser trên đất Việt
Nếu Mercedes, BMW, Jaguar, Triumph, Cadillac là biểu tượng của giới thượng lưu thập niên 1960, thì Land Cruiser lại gắn liền với những vùng đất xa xôi và hiểm trở. Những chiếc Land Cruiser xuất hiện tại Việt Nam chủ yếu từ thập niên 1980, theo chân các tổ chức quốc tế, doanh nghiệp nước ngoài và đoàn chuyên gia. Một số khác được nhập khẩu tư nhân trong thời kỳ mở cửa.
Đặc biệt từ thập niên 1980 đến đầu những năm 2000, Land Cruiser gần như là lựa chọn mặc định cho các khu vực địa hình phức tạp. Từ Hà Giang, Cao Bằng, Sơn La đến Tây Nguyên hay các công trường khai khoáng, hình ảnh những chiếc FJ40, BJ40, HJ45, FJ60, FJ62 hay dòng 60, 70 Series xuất hiện ngày càng nhiều. Người Việt yêu Land Cruiser vì một lý do đơn giản: xe gần như "không biết hỏng". Nhiều chủ xe kể rằng Land Cruiser có thể hoạt động hàng chục năm trong điều kiện khắc nghiệt với bảo dưỡng tối thiểu. Các dòng động cơ diesel của Toyota nổi tiếng đến mức nhiều người gọi vui là "đổ dầu là chạy". Sự bền bỉ đó đã tạo nên danh tiếng gần như huyền thoại cho Land Cruiser tại Việt Nam.
Phong trào chơi xe cổ phát triển
Dù Land Cruiser cổ được sử dụng phổ biến trên thế giới như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Trung Đông, châu Âu, châu Phi, Úc, Thái Lan, Mông Cổ, thì phong trào chơi Land Cruiser cổ tại Việt Nam chỉ thực sự phát triển mạnh trong khoảng hơn một thập kỷ trở lại đây. Ban đầu chỉ là những nhóm nhỏ yêu xe địa hình Nhật Bản, tận dụng khung gầm cao ráo, cứng cáp để phục chế thỏa đam mê. Dần dần, giá trị lịch sử và tính biểu tượng của Land Cruiser được các nhà sưu tầm chú ý. Người chơi không chỉ có người lớn tuổi mà còn nhiều người trẻ bị hấp dẫn bởi vẻ đẹp cơ khí thuần túy. Trong thời đại xe hơi phụ thuộc vào điện tử, màn hình và phần mềm, Land Cruiser cổ mang đến cảm giác hoàn toàn khác: gầm cao, tầm nhìn rộng, mọi thứ hữu hình, tiếng đóng cửa nghe như tiếng kim loại đặc, cần số dài và nặng, hệ dẫn động bốn bánh vận hành bằng cơ cấu cơ khí đơn giản. Đó là thứ cảm giác mà nhiều người gọi là "linh hồn của xe cổ".
Thách thức bảo tồn
Ngày nay, Land Cruiser cổ nguyên bản tại Việt Nam vô cùng hiếm và sống một cuộc đời vất vả. Trước đây, với đặc thù là phương tiện đi địa hình, vào rừng, leo núi, kéo hàng, vượt sông, phục vụ công trình hoặc làm xe vận tải ở vùng xa xôi, đa số xe còn tồn tại đã xuống cấp nghiêm trọng hoặc bị tháo rời để lấy phụ tùng. Phụ tùng khan hiếm khiến nhiều chủ xe thay máy Toyota nguyên bản bằng động cơ diesel khác dễ sửa chữa hơn. Không ít Land Cruiser bị "lai" giữa nhiều thế hệ và động cơ, làm mất giá trị sưu tầm nguyên bản. Độ ẩm cao và điều kiện bảo quản hạn chế khiến thân vỏ bị ăn mòn theo thời gian. Những chiếc còn tồn tại thường đã trải qua quá trình phục dựng công phu. Tìm được một chiếc Land Cruiser cổ còn nguyên khung, nguyên máy và giấy tờ hợp pháp hiện nay là vô cùng khó khăn.
Thú chơi này cũng đứng trước thách thức từ các yêu cầu về môi trường ngày càng siết chặt. Phần lớn Land Cruiser cổ sử dụng động cơ xăng hoặc diesel đời cũ, khó đạt tiêu chuẩn khí thải hiện đại. Lộ trình mở rộng sử dụng xăng sinh học E10 cũng gây khó khăn về khả năng tương thích động cơ của các mẫu xe hàng chục năm tuổi. Điều đó cho thấy, bên cạnh niềm đam mê, việc sở hữu và duy trì một chiếc Land Cruiser cổ đòi hỏi người chơi phải chuẩn bị kỹ về tài chính, kiến thức kỹ thuật và khả năng thích ứng với chính sách quản lý phương tiện.
Tương lai của xe cổ
Câu hỏi lớn nhất hiện nay không chỉ dành cho Toyota Land Cruiser cổ mà cho toàn bộ cộng đồng xe cổ Việt Nam: liệu những chiếc xe hơn nửa thế kỷ tuổi có còn chỗ đứng trong xã hội hiện đại? Câu trả lời nằm ở giá trị văn hóa mà chúng mang lại. Mỗi chiếc xe cổ là một câu chuyện về kỹ thuật, thiết kế và lịch sử xã hội của một giai đoạn nhất định. Ở nhiều quốc gia phát triển, xe cổ không chỉ là tài sản cá nhân mà còn là di sản công nghiệp, được trân trọng và quản lý bằng chính sách phù hợp.
Hãy để lại bình luận bên dưới hoặc chia sẻ bài viết về Báo VietNamNet theo email: otoxemay@vietnamnet.vn. Các nội dung phù hợp sẽ được đăng tải. Xin cảm ơn!
