Làng Trà Liên (xã Ái Tử, Quảng Trị) có tuổi đời hàng trăm năm, gắn liền với sử sách khi chúa Nguyễn Hoàng chọn nơi đây lập dinh trấn, xây thành lũy vào năm 1558. Trải qua bao biến cố thời gian và chiến tranh, nhiều công trình xưa đã bị phá hủy, nhưng một bức tượng cổ gần 500 năm tuổi vẫn được lưu giữ, bảo vệ và trở thành báu vật của làng.
Bức tượng Thái phó Nguyễn Ư Dĩ
Ông Hồ Sĩ Út (77 tuổi, trưởng thôn Trà Liên) cho biết, bức tượng tạc Thái phó Nguyễn Ư Dĩ, một công thần khai quốc thời chúa Nguyễn, đồng thời là cậu ruột, người phò tá, nuôi dưỡng chúa Nguyễn Hoàng. Bức tượng được đúc bằng đồng đặc, nặng hơn 300 kg.
Đối với người dân làng Trà Liên, bức tượng là hiện thân của bậc thánh nhân, được xem như “thành hoàng” của thôn, làng, được thờ cúng với nhiều nghi thức tâm linh. Dù không ai biết chính xác tác giả và niên đại, nhưng theo các cụ cao niên, bức tượng có tuổi thọ trên dưới 500 năm.
“Hiện vẫn chưa xác định được năm cụ thể bức tượng ra đời, nhưng từ những gì tôi tìm hiểu từ sử sách, sau khi Thái phó Nguyễn Ư Dĩ qua đời, chúa Nguyễn Hoàng đã cho đúc bức tượng tại tỉnh Thanh Hóa ngày nay, sau đó đưa về thờ tại ngôi chùa Liễu Ba ở làng Trà Liên”, ông Út nói.
Những lần bị mất cắp
Năm 1972, chùa Liễu Ba bị chiến tranh tàn phá, bức tượng được đưa về thờ tại đình làng Trà Liên, đặt trong một am thờ nhỏ. Từ giai đoạn này đến năm 2016, bức tượng nhiều lần bị mất cắp nhưng đều được tìm thấy và tiếp tục ở lại với làng.
“Lần gần nhất, bức tượng bị mất cắp năm 2016 khi còn thờ tại đình làng. Kẻ gian đưa tượng lên thuyền tre chở qua sông thì bất ngờ thuyền bị vỡ mạn, sau đó chúng đem chôn bên bờ sông. Cả làng lúc đó từ chính quyền đến người dân đều đi tìm, chúng tôi cũng nhờ đến yếu tố tâm linh thì sau 3 ngày đã biết vị trí kẻ gian giấu bức tượng”, ông Út kể lại.
Đền thờ mới và báu vật thiêng liêng
Năm 2020, chính quyền địa phương và các nhà hảo tâm quyên góp xây dựng đền thờ Thái phó Nguyễn Ư Dĩ tại khu vực cách chùa Liễu Ba cũ gần 100m. Đến năm 2022, bức tượng được người dân tổ chức lễ rước trang nghiêm đưa về ngôi đền mới. Từ đó đến nay, bức tượng được người dân cúng bái, xem như báu vật thiêng liêng của làng.
“Cách đây không lâu, có kẻ gian vào cạy cửa đền, lấy trộm hơn 4 triệu đồng trong hòm công đức. Trong quá trình cạy cửa, người này bị cánh cửa đập vào cổ gây vết thương, từ đó chúng tôi lần tìm ra được kẻ trộm. Về mặt tâm linh, nhiều người dân cho rằng bức tượng rất thiêng liêng, không nên làm những điều sai trái tại đây”, ông Út nói thêm.
Theo sử sách, Thái phó Nguyễn Ư Dĩ là nhân vật lịch sử gắn liền với sự nghiệp mở cõi về phương Nam của chúa Nguyễn Hoàng. Năm 1558, chúa Nguyễn Hoàng khi ấy 34 tuổi được Nguyễn Ư Dĩ phò tá vào chọn đất Ái Tử (nay là xã Ái Tử, Quảng Trị) để lập dinh trại, bắt đầu hành trình mở mang bờ cõi về phía Nam của các chúa Nguyễn và vương triều nhà Nguyễn sau này.
