Tiếng Vó Ngựa Thưa Dần Trên Những Triền Đồi Tuy An
Khi mùa xuân gõ cửa, chúng tôi tìm về vùng đất Tuy An – một vùng quê thuộc tỉnh Đắk Lắk ngày nay, nơi từng nổi tiếng với những con ngựa khỏe mạnh bậc nhất miền trung du. Con đường dẫn về làng đã được trải nhựa phẳng lì, xe ô tô bon bon xuyên qua những triền đồi xanh ngút mắt, nhưng dấu ấn của một thời vàng son với ngựa vẫn còn lưu lại rõ nét qua Lễ hội đua ngựa truyền thống Gò Thì Thùng.
Ký Ức Về Thời Kỳ Ngựa Là Tài Sản Quý
Bà Nguyễn Thị Năm, một cư dân ở thôn Xuân Thành, xã Tuy An Tây, chia sẻ rằng từ sáng sớm tinh mơ, chồng bà đã dắt ngựa đi cắt cỏ non. Thời điểm này, ngựa được chăm sóc kỹ lưỡng hơn ngày thường, từ khẩu phần ăn đến thời gian nghỉ ngơi, nhằm giữ sức cho hội đua ngựa truyền thống Gò Thì Thùng, diễn ra vào sáng mồng 9 tháng Giêng Âm lịch hằng năm.
Theo bà Năm, trước kia, hầu như nhà nào trong làng cũng có ngựa để thồ hàng, chở lúa, chở chuối, băng đồi vượt rừng. Khi đường sá còn hiểm trở và phương tiện cơ giới hiếm hoi, con ngựa là tài sản lớn, là phương tiện mưu sinh không thể thiếu của mỗi gia đình. Tuy nhiên, khi đường mở rộng, xe về nhiều, máy móc dần thay thế sức ngựa, bóng ngựa vì thế mà thưa dần theo năm tháng.
Niềm Tự Hào Và Hoài Niệm Của Những Người Gắn Bó
Nhắc đến ngựa, vợ chồng ông Nguyễn Trung và bà Đỗ Thị Luận ở thôn Xuân Thành bỗng rạng rỡ hẳn lên. Bà Luận cẩn thận lật giở những lá cờ lưu niệm ghi dấu các giải nhất, nhì từng giành được tại hội đua ngựa Gò Thì Thùng – những kỷ vật được ông bà nâng niu suốt nhiều năm, như minh chứng cho một thời sôi động đã qua.
Ông Trung nhớ lại: “Hồi đầu chỉ đua trong thôn cho vui, sau này nâng lên cấp xã, cấp huyện. Ngựa quy tụ nhiều hơn, bà con kéo về xem đông lắm, đông từ sáng tới chiều.” Ánh mắt ông ánh lên niềm tự hào của người từng gắn bó cả đời với vó ngựa.
Còn bà Luận thì khắc sâu hình ảnh những ngày hội đua ngựa năm xưa: tiếng vó ngựa dồn dập vang trên mặt đất khô, tiếng hò reo cuộn lên khắp triền đồi, người xem nín thở theo từng vòng đua, từng cú bứt tốc ở khúc cua quyết định. Đó là niềm náo nức, rộn ràng rất riêng của mùa xuân miền đồi núi.
Ông Nguyễn Kim Tài: Người Kỵ Sĩ Lão Thành Và Tình Yêu Với Ngựa
Trong số những người còn gắn bó với ngựa ở vùng Tuy An, ông Nguyễn Kim Tài, 65 tuổi ở thôn Mỹ Phú 2, xã Ô Loan, được xem là một trong những “kỵ sĩ” lớn tuổi nhất còn trụ lại với đường đua. Dáng người gầy, nước da sạm nắng, giọng nói trầm chậm như đã ngấm gió sương, ông Tài dành gần trọn cuộc đời mình cho những con ngựa.
Ông biết cưỡi ngựa từ năm 22 tuổi, cái thời đường sá còn gập ghềnh, rừng núi bủa vây làng xóm. Khi ấy, con ngựa không chỉ để đi lại, mà còn là “đôi chân” của người dân mỗi khi vào rừng, lên nương, chở lúa, chở củi. “Hồi đó, không có ngựa là coi như không đi đâu được”, ông nhắc lại như nhắc về một thời mà con người và con ngựa nương tựa vào nhau để mưu sinh.
Mỗi độ xuân về, dù tuổi đã cao, ông Tài vẫn lên yên ngựa, góp mặt trong hội đua. Với ông lúc này, giải nhất hay giải nhì không còn là điều quan trọng. Điều ông quý nhất là còn đủ sức khỏe để tham gia, còn được hòa mình vào không khí rộn ràng của ngày hội đầu năm. “Chỉ cần còn chạy được là vui rồi”, ông cười hiền.
Những Nỗ Lực Duy Trì Và Tương Lai Của Vó Ngựa
Hiện nay, nhiều người trong vùng đã bán ngựa. Bãi đua năm nào giờ vắng hơn, ngựa ít đi, người đua cũng thưa dần. Để giữ lại vó ngựa, ông Tài đưa ngựa vào các khu du lịch, phục vụ du khách tham quan, chụp ảnh. Đó vừa là cách để có thêm thu nhập trang trải việc nuôi ngựa, vừa là cách để con ngựa vẫn được chăm sóc, vẫn có cơ hội trở lại đường đua mỗi độ xuân về.
Ông Tài tâm sự: “Chỉ mong còn sức, còn ngựa, để năm nào xuân tới cũng được nghe lại tiếng vó gõ trên đường đua.” Giọng ông nhẹ nhưng đầy trăn trở, phản ánh tình yêu sâu sắc với truyền thống đang dần mai một.
Mùa xuân vẫn về trên những triền đồi Tuy An, đường nhựa vẫn mở dài, xe cộ vẫn bon bon qua làng. Chỉ có tiếng vó ngựa là thưa dần, lạc giữa dòng chảy hối hả của đời sống hiện đại. Dẫu vậy, với những người còn nặng lòng với ngựa, với hội đua Gò Thì Thùng, vó ngựa chưa bao giờ tắt hẳn. Nó vẫn sống động trong ký ức và nỗ lực bảo tồn của cộng đồng nơi đây.
