Hãy tưởng tượng bạn đang ở cửa hàng bán cả quần áo nam và nữ. Một chiếc sơ mi kiểu dáng đơn giản thu hút sự chú ý của bạn. Khi cầm lên xem, bạn băn khoăn không biết đó là áo dành cho nam hay nữ.
Có thể có một manh mối: Đa số áo sơ mi nữ có nút ở vạt bên trái người mặc, còn áo sơ mi nam thường có nút ở bên phải. Ngay cả khóa kéo trên quần và áo khoác đôi khi cũng tuân theo quy tắc này. Nhưng tại sao quần áo lại cài khác nhau tùy theo giới tính? Các nhà nghiên cứu thời trang và sử học đã tìm hiểu sự khác biệt này, và câu trả lời liên quan đến truyền thống, lịch sử và cách quần áo được tạo ra từ lâu đời.
Quần áo ẩn chứa lịch sử
Khi nhìn vào quần áo ngày nay, chúng ta thường nghĩ về màu sắc, sự thoải mái hoặc phong cách. Nhưng quần áo cũng là một phần của cái mà các nhà sử học gọi là văn hóa vật chất: tất cả các vật dụng mà con người sử dụng hàng ngày. Nghiên cứu văn hóa vật chất của quá khứ có thể tiết lộ cách con người sống, làm việc và suy nghĩ trong những thời kỳ trước. Các chi tiết như nút và dây kéo không chỉ mang tính thực tiễn mà còn theo các truyền thống thiết kế đã gắn kết với giới tính qua hàng trăm năm.
Phụ nữ quý tộc và người hầu
Một trong những giải thích phổ biến nhất về việc quần áo nam và nữ có nút ở hai bên đối lập xuất phát từ lịch sử thời trang châu Âu. Thời đó, những phụ nữ giàu có thuộc tầng lớp quý tộc thường mặc những bộ váy phức tạp với nhiều nút và dây buộc, phức tạp đến mức họ cần người giúp mới mặc được. Một số nhà sử học tin rằng các nút được đặt theo cách giúp người hầu dễ dàng cài quần áo hơn, phản ánh sự phân biệt giai cấp. Khoảng 90% người thuận tay phải. Khi một cô hầu đứng đối diện trực tiếp với quý cô để mặc váy, các nút ở phía bên trái người mặc sẽ xếp thẳng hàng để cô hầu dùng tay phải thuận của mình cài nút vào lỗ.
Nam giới tự mặc và vũ khí
Còn người đàn ông thường tự mặc quần áo. Vì vậy, áo sơ mi, quần và đồng phục được thiết kế với các chi tiết khóa dễ dàng để người mặc tự thao tác, nghĩa là nút áo ở phía bên phải để dùng tay phải cài nút. Quần áo nam được hình thành bởi tính thực tiễn và chức năng hàng ngày. Ví dụ, một số nhà sử học cho rằng truyền thống quân đội có thể ảnh hưởng đến vị trí cài nút: nam giới thường mang kiếm bên trái và rút kiếm bằng tay phải, hướng đóng cúc giúp ngăn vải bị mắc kẹt và vướng víu.
Thói quen thời trang thật khó thay đổi
Khi quần áo bắt đầu được sản xuất trong các nhà máy vào đầu thế kỷ XIX, các thương hiệu cần những thiết kế nhất quán. Các nhà máy hoạt động hiệu quả nhất khi các mẫu được chuẩn hóa, vì vậy các truyền thống về nút vẫn được giữ nguyên, ngay cả khi mọi người quên lý do ban đầu. Khi dây kéo trở nên phổ biến vào đầu những năm 1900, các công ty may mặc vẫn giữ nguyên tập quán đó. Thay vì tạo ra quy tắc mới, nhiều nhà sản xuất đơn giản chỉ tiếp tục sử dụng các quy tắc đơm nút và tra dây kéo đã dùng. Vì vậy, dây kéo thường kết thúc bằng việc theo cùng một hướng như các kiểu quần áo cũ được đơm nút.
Xu hướng hiện đại
Ngày nay, nhiều thương hiệu đang sản xuất những mẫu quần áo cả nam và nữ đều mặc được (unisex), và nhiều nhà thiết kế không còn tuân theo quy tắc bên trái/bên phải cũ nữa. Họ cho rằng các quy tắc xưa kia chỉ là thói quen, không có lý do gì để dây kéo và cúc phải đặt ở các bên khác nhau cho nam và nữ. Hiện nay, các quy tắc cũ về đặt cúc hay dây kéo không còn được tuân thủ tuyệt đối, và dễ dàng chấp nhận thay đổi. Nếu bạn tự may quần áo, bạn có thể đặt các loại khóa ở bất cứ nơi nào bạn muốn, dù là cúc, dây kéo, nút bấm, dây buộc, dán Velcro hay thậm chí là sáng chế mới!
