Thầy giáo Lạng Sơn với hành trình hồi sinh hát then, đàn tính
Để tiếng đàn tính du dương và những làn điệu hát then mãi vang xa, nhiều người con xứ Lạng đã không ngừng nỗ lực bảo tồn loại hình nghệ thuật truyền thống quý báu này. Trong số đó, thầy giáo Phùng Văn Thời, hiện là Phó Hiệu trưởng Trường phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở và trung học phổ thông Văn Quan, nổi bật với tâm huyết và đam mê cháy bỏng.
Khởi nguồn từ niềm đam mê thuở nhỏ
Thầy Phùng Văn Thời sinh ra và lớn lên tại vùng đất Văn Quan giàu truyền thống cách mạng. Từ nhỏ, thầy đã coi hát then và đàn tính như một phần lẽ sống. Thầy chia sẻ: "Từ hồi 8 đến 10 tuổi, tôi đã say mê các bài hát then phát trên đài phát thanh Lạng Sơn. Khi đó, tôi chỉ biết lắng nghe và ấp ủ mong muốn có một cây đàn để tập luyện. Sau khi tự trồng được quả bầu, tôi mới dám xin bố làm giúp một cây đàn. Từ đó, cứ mỗi khi đài phát hát then, tôi lại ngồi chăm chú tập chơi và hát theo, hoàn toàn tự học mà không có ai hướng dẫn."
Hành trình truyền lửa trong sự nghiệp giáo dục
Năm 1990, thầy Thời thi đỗ vào Trường đại học Sư phạm Việt Bắc, khoa Ngữ Văn. Sau khi tốt nghiệp vào năm 1994, thầy được phân công về Trường trung học phổ thông Lương Văn Tri, huyện Văn Quan, nơi đặt nền móng cho sự nghiệp trồng người của mình. Từ khoảng năm 2008, thầy đã mời các nghệ nhân tổ chức nhiều lớp truyền dạy hát then cho cả học sinh và giáo viên. Nhóm then của trường đã tham gia và giành nhiều giải cao trong các hội thi "Giai điệu tuổi hồng" do Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn tổ chức.
Thách thức và quyết tâm hồi sinh văn hóa
Năm 2020, thầy Thời chuyển về công tác tại Trường phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở và trung học phổ thông Văn Quan. Tại đây, thầy nhận thấy một thực trạng đáng lo ngại: hầu hết học sinh, chủ yếu là đồng bào dân tộc Tày và Nùng, đều không biết hát then. Một số em biết hát nhưng không thể chơi đàn tính, khiến các buổi sinh hoạt văn nghệ dần vắng bóng những làn điệu truyền thống.
Trăn trở trước nguy cơ mai một của loại hình nghệ thuật này, thầy Thời quyết tâm khởi động hành trình hồi sinh. Thầy bắt đầu bằng việc sưu tầm những điệu then dễ nhớ, lồng ghép vào chương trình phát thanh học đường, đồng thời khuyến khích học sinh tham gia trong các hoạt động văn nghệ. Mục tiêu ban đầu là giúp các em cảm thấy gần gũi và thân quen, từ đó dần yêu thích và hiểu sâu hơn về nghệ thuật truyền thống.
Thành công từ câu lạc bộ hát then, đàn tính
Những ngày đầu, câu lạc bộ chỉ có 16 học sinh đăng ký. Thầy Thời không ngại khó, cần mẫn đi mượn từng chiếc đàn và bộ xóc nhạc để trang bị cho các em tập luyện. Khi học sinh đã quen với nốt đàn và hát nhuần nhuyễn, thầy mở rộng mô hình này đến đông đảo học sinh trong huyện.
Em Hoàng Công Chữ, học sinh lớp 9, chia sẻ: "Qua quá trình học từ năm lớp 6, em đã tự tin biểu diễn các bài theo điệu tàng bốc, tàng nặm. Mỗi buổi học đều mang lại tinh thần thoải mái, và khi chơi đàn, em cảm thấy nhẹ nhõm, yêu thêm quê hương, dân tộc mình." Tương tự, em Bế Thị Minh Hồng, học sinh lớp 8, cho biết: "Được thầy Thời tận tình chỉ dạy, em dần yêu bộ môn này. Giờ em đã đánh nhuần nhuyễn điệu pây tàng, múa chầu và điệu khai hoa, khai bjoóc."
Kết quả ấn tượng và sự ghi nhận
Sau 6 năm hoạt động, câu lạc bộ do thầy Thời hướng dẫn đã giúp hơn 70% số học sinh của trường biết biểu diễn ít nhất một làn điệu then. Các em có thể tự tin trình diễn tại các sự kiện lớn của địa phương.
Đồng chí Hoàng Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn, nhận định: "Việc đưa hát then vào môn học Giáo dục địa phương, cùng với tâm huyết của những giáo viên như thầy Phùng Văn Thời, đã giúp nhiều trường học tại Lạng Sơn bảo tồn các làn điệu dân ca. Qua đó, chúng ta trao truyền những giá trị truyền thống và nét văn hóa đặc trưng của đồng bào Tày, Nùng cho thế hệ tương lai."
Với sự kiên trì và nhiệt huyết, thầy Phùng Văn Thời không chỉ góp phần bảo tồn di sản văn hóa mà còn thắp sáng niềm đam mê nghệ thuật truyền thống trong lòng thế hệ trẻ.
