Ngày 23/06/2026, tại tọa đàm “Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh cho người Việt” do Nhà xuất bản Kim Đồng tổ chức, nhiều chuyên gia, họa sĩ và nhà xuất bản đã cùng nhìn nhận thực tế: sự thiếu hụt hệ sinh thái sáng tạo đồng bộ là rào cản lớn nhất khiến truyện tranh nội địa chưa thể cạnh tranh với các tác phẩm nước ngoài.
Thực trạng: tác giả Việt tự làm mọi khâu, thiếu liên kết
Hiện nay, hệ thống truyện tranh tại nhiều nhà sách chủ yếu là truyện đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ hay châu Âu. Ở chiều ngược lại, tác phẩm trong nước chiếm tỷ lệ thấp, chưa tạo nên hiện tượng xuất bản đủ sức cạnh tranh. Người sáng tác trong nước phải tự đảm đương từ xây dựng kịch bản, vẽ, biên tập, quảng bá đến tìm đầu ra cho tác phẩm; mối liên kết giữa xuất bản, phát hành, chuyển thể, khai thác bản quyền và thị trường vẫn rời rạc.
Điểm sáng: tác phẩm Việt ghi dấu ấn quốc tế
Một số tác phẩm trong nước đã ghi dấu ấn trên bản đồ sáng tạo quốc tế, điển hình là bộ truyện tranh dã sử “Long Thần Tướng” của nhóm tác giả Nguyễn Khánh Dương, Nguyễn Thành Phong, Nguyễn Mỹ Anh với sự cố vấn của nhà nghiên cứu Trần Quang Đức. Năm 2016, tác phẩm đoạt giải Bạc International Manga Award lần thứ 9, giải thưởng do Bộ Ngoại giao Nhật Bản tổ chức thường niên nhằm tôn vinh các tác giả truyện tranh ngoài Nhật Bản có đóng góp nổi bật cho nghệ thuật manga và thúc đẩy giao lưu văn hóa quốc tế.
Nhân lực không phải điểm yếu, thị trường mới là khó khăn
Nhiều họa sĩ Việt lựa chọn công việc gia công cho các doanh nghiệp nước ngoài và được đánh giá có tay nghề tốt, khả năng thích ứng nhanh với công nghệ và quy trình sản xuất hiện đại. Theo các chuyên gia, nguồn nhân lực sáng tạo không phải là điểm yếu lớn nhất của truyện tranh nội địa mà khó khăn chính là việc hình thành, phát triển thị trường.
Đào tạo thiếu kỹ năng kể chuyện
Ông Nguyễn Khánh Dương, sáng lập viên Comicola và Comicola Academy cho rằng, với tác phẩm truyện tranh, nội dung và cách kể chuyện quyết định phần lớn thành công, trong khi hình vẽ tuy quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất. Đào tạo mỹ thuật ở Việt Nam chủ yếu tập trung vào kỹ năng tạo hình, trong khi những năng lực cốt lõi của nghệ thuật truyện tranh như xây dựng cốt truyện, phát triển nhân vật, ngôn ngữ điện ảnh, tư duy phân cảnh hay kỹ năng chuyển thể lại chưa được chú trọng. Không ít tác giả trẻ có khả năng minh họa tốt nhưng lúng túng khi phát triển một câu chuyện dài hơi. Ở chiều ngược lại, nhiều người có ý tưởng nhưng thiếu sự đồng hành của biên tập viên, biên kịch hoặc ê-kíp sản xuất.
Cần chuyên môn hóa quy trình sản xuất
Ông Trần Minh Đức, tốt nghiệp xuất sắc Đại học Kyoto Seika, một trong những họa sĩ truyện tranh Việt Nam đầu tiên được đào tạo chuyên ngành truyện tranh tại Nhật Bản cho biết, ở những quốc gia có nền công nghiệp truyện tranh phát triển, quy trình sản xuất được chuyên môn hóa rất cao, từ xây dựng kịch bản, phân khung, dựng nét đến biên tập. Trong khi đó, nhiều họa sĩ Việt Nam vẫn phải đảm đương toàn bộ quy trình khiến sức sáng tạo bị phân tán và khó tích lũy kinh nghiệm theo hướng chuyên nghiệp.
Đồng quan điểm, họa sĩ Vũ Xuân Hoàn, phụ trách mỹ thuật, Nhà xuất bản Kim Đồng cho rằng, để truyện tranh Việt có thể đi đường dài, người làm nghề không thể tiếp tục sáng tác theo kiểu đơn lẻ mà cần hợp tác theo quy trình sản xuất chuyên nghiệp, khai thác thế mạnh của từng vị trí trong chuỗi sáng tạo. Việc hình thành các nhóm sáng tác với sự tham gia của biên kịch, họa sĩ, biên tập viên và nhà xuất bản ngay từ đầu sẽ góp phần nâng cao chất lượng tác phẩm, đồng thời tăng khả năng tiếp cận thị trường.
Thị trường cạnh tranh khốc liệt, thiếu chiến lược IP dài hạn
Thị trường truyện tranh Việt Nam hiện chịu sự cạnh tranh rất lớn từ các tác phẩm nước ngoài đã có thương hiệu và lượng bạn đọc trung thành. Nếu thiếu sự đồng hành của nhà xuất bản, doanh nghiệp phát hành, các nền tảng số và đơn vị khai thác bản quyền, người sáng tác rất khó tự mình bứt phá. Thêm điểm đáng chú ý là tư duy phát triển truyện tranh trong nước vẫn chủ yếu thiên về xuất bản đơn lẻ thay vì xây dựng tài sản trí tuệ lâu dài. Trong khi đó, nhiều quốc gia có nền công nghiệp nội dung phát triển, mỗi bộ truyện thành công đều được xem là tài sản sở hữu trí tuệ có thể tiếp tục sinh giá trị thông qua nhiều loại hình sản phẩm và dịch vụ khác nhau.
Giải pháp: đẩy mạnh cuộc thi và kết nối cộng đồng
Để khai thác tiềm năng, nhiều đơn vị xuất bản đã đẩy mạnh các dự án phát triển lực lượng sáng tác truyện tranh Việt Nam. Nổi bật là Cuộc thi Sáng tác Truyện tranh do Nhà xuất bản Kim Đồng phối hợp Viện Pháp tại Việt Nam và Phái đoàn Wallonie-Bruxelles tại Việt Nam tổ chức. Cuộc thi hướng tới phát hiện các tác giả, họa sĩ truyện tranh mới và khuyến khích sáng tạo những tác phẩm dành cho bạn đọc trẻ. Cùng với đó, các hoạt động bổ trợ như tọa đàm, workshop,... cũng quy tụ nhiều họa sĩ, nhà biên kịch và đơn vị làm nghề, góp phần kết nối cộng đồng sáng tạo, chia sẻ kinh nghiệm nghề nghiệp và thúc đẩy quá trình chuyên nghiệp hóa.
Truyện tranh là phương thức giàu tiềm năng góp phần lan tỏa lịch sử, văn hóa và tâm hồn Việt Nam đến gần hơn với thế hệ trẻ, đồng thời mở ra khả năng giao lưu với công chúng quốc tế. Tháo gỡ “điểm nghẽn” cho truyện tranh vừa hỗ trợ một lĩnh vực xuất bản, đồng thời xây dựng mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, giúp nuôi dưỡng sáng tạo, phát huy bản sắc và chuyển hóa trí tuệ, khát vọng thành nguồn lực phát triển.
