Thư viện Ban công của mẹ chính thức mở cửa từ mùa hè năm 2019, khởi đầu chỉ là một dãy tủ sách trên căn gác tầng hai của gia đình chị Nguyễn Thu Hương (39 tuổi). Toàn bộ sách trên kệ đều thuộc sở hữu của gia đình, chủ yếu là những cuốn gắn liền với hành trình học làm mẹ và nuôi dạy hai con. Thư viện không đơn thuần là tủ sách cộng đồng miễn phí, mà còn là câu chuyện về sự tiếp nối di sản tinh thần của một gia đình trí thức Hà Nội. Với gia đình chị Thu Hương, những trang sách không bao giờ nằm yên trên giá, mà luôn được truyền tay từ người này sang người khác, từ thế hệ này qua thế hệ khác, đánh thức tâm hồn của cả trẻ thơ và người lớn.
Khởi nguồn từ truyền thống hiếu học
Khởi nguồn của tủ sách không phải là một dự án kinh doanh hay xã hội có vốn đầu tư. Điểm hẹn của những người yêu sách này xuất phát từ truyền thống hiếu học của một gia đình trí thức Hà Nội. Ông ngoại chị Hương đã xây dựng tủ sách gia đình, duy trì thói quen đọc báo hằng ngày và truyền cảm hứng đó cho con cháu. Trong ký ức của chị Thu Hương, hình ảnh ông ngoại với đồng lương cán bộ không mấy dư dả thời bấy giờ, nhưng vẫn cố gắng dành một khoản để mua những trang báo đọc mỗi ngày, trở thành bài học về sự trân trọng tri thức trong lòng cô gái trẻ.
Ông không chỉ xây dựng tủ sách gia đình, mà còn tỉ mỉ chỉ dẫn cho con cháu cách ngồi đọc sách đúng tư thế, cách nâng niu và giữ gìn từng trang sách quý giá. Sự giáo dục nghiêm cẩn của ông đã hun đúc nên tình yêu mãnh liệt dành cho sách trong lòng con gái ông - bà Bích Vân - và hai người cháu ngoại. Tiếp nối tinh thần ấy, bà Bích Vân - mẹ của chị Thu Hương - luôn coi sách là món quà quý giá nhất dành cho con cái. Chị Thu Hương kể lại kỷ niệm xúc động về những mùa hè nhịn ăn sáng để dành tiền mua báo Nhi đồng, Hoa học trò hay những cuốn truyện tranh Doraemon đầu đời. Có thời điểm, niềm đam mê sách báo của hai chị em đã tiêu hết cả một tháng tiền đi chợ của gia đình chỉ trong một mùa hè. Thay vì trách móc, bà Bích Vân lại thấu hiểu và ủng hộ sở thích đáng trân quý của hai con.
Từ tích lũy đến sẻ chia
Chính nền tảng truyền thống hiếu học của gia đình đã biến những trang sách báo trở thành phần tất yếu trong cuộc sống thường nhật của gia đình chị Thu Hương, và tiếp tục được gieo mầm qua thế hệ con chị. Với suy nghĩ giá trị của sách và tri thức sẽ bị lãng phí nếu chỉ nằm im trên kệ sau khi đọc xong, năm 2019, chị Thu Hương chính thức chuyển sự tích lũy của gia đình thành sự sẻ chia cho cộng đồng. Từ những ngày đầu chỉ chia sẻ với người thân và bạn bè trên mạng xã hội, đến nay sức lan tỏa của thư viện đã vươn xa tới các địa phương như Hải Phòng, Bắc Ninh, Nghệ An…
Thư viện hiện nay đã trở thành điểm hẹn thường xuyên của hơn 200 gia đình hội viên, là nơi những đứa trẻ đến mượn sách, học cách tự lập, giao tiếp và rèn luyện ý thức giữ gìn tài sản chung. Số lượng sách cho mượn và luân chuyển giữa các gia đình không bị giới hạn, với thời gian mượn đọc lên tới hai tháng. “Chính các bậc phụ huynh cũng tìm thấy những cuốn sách phù hợp với lứa tuổi và sở thích của mình tại thư viện Ban công của mẹ, trở thành người bạn đồng hành cùng con trong việc đọc và bảo quản sách”, chị Thu Hương chia sẻ.
Không gian kết nối các thế hệ
Chị Nguyễn Ngọc Linh (sinh năm 1986) cùng con gái Nguyễn Nhã Phương (sinh năm 2017) là những thành viên quen thuộc của tủ sách. Hai mẹ con thường duy trì thói quen ghé thăm thư viện trung bình từ hai tuần đến một tháng một lần để cùng đọc và đổi những đầu sách mới. Chị Ngọc Linh đánh giá cao không gian thư viện luôn được giữ gìn sạch sẽ. Từng cuốn sách đều được cô chủ Thu Hương chăm chút tỉ mỉ, bọc dán bìa và bảo quản cẩn thận. Đồng hành cùng con, chị Ngọc Linh nhận thấy bé Nhã Phương và các bạn nhỏ khi đến đây đều tự hình thành sự say mê và ham đọc sách một cách tự nhiên. “Thậm chí, bé còn đọc sách rất nhanh và thường xuyên chủ động giục mẹ đưa đi đổi sách mới”, chị chia sẻ.
Biết đến tủ sách qua những bài viết trên mạng xã hội, chị Lại Thu Hương cùng con gái Phạm Nhật Linh (6 tuổi) tìm đến trải nghiệm đọc sách tại thư viện. Bản thân là người yêu sách và đã xây dựng tủ sách nhỏ cho con tại nhà, nhưng chị vẫn đưa bé đến Ban công của mẹ để trải nghiệm cùng các bạn nhỏ có chung niềm đam mê, cũng như để con có thêm sự lựa chọn đa dạng về đầu sách.
Lan tỏa văn hóa đọc
Mô hình thư viện Ban công của mẹ là hình mẫu cho thấy: Ngay cả tủ sách gia đình cũng hoàn toàn có thể trở thành hạt nhân văn hóa nâng cao tri thức cho cộng đồng nếu có đủ tâm huyết và đam mê. Chia sẻ ý tưởng tốt đẹp của chị Thu Hương, nhiều thương hiệu sách trẻ như Chuột Đất, San Hô và các nhà xuất bản uy tín như Kim Đồng, Đinh Tị cũng gửi gắm niềm tin về một thế hệ trẻ em “không nghiện thiết bị điện tử” qua những cuốn sách tặng thư viện. Tủ sách không chỉ dừng lại ở việc cho mượn sách, mà còn thường xuyên tổ chức các hoạt động tương tác ý nghĩa như buổi đọc truyện cho bé, lớp gấp giấy nghệ thuật theo hình nhân vật, cuộc thi vẽ tranh nhằm gắn kết trẻ nhỏ với thế giới tưởng tượng từ những con chữ, hay lì xì sách đầu năm.
Với các em nhỏ, tủ sách Ban công của mẹ là thiên đường tri thức. Còn với các bậc cha mẹ, nơi đây là không gian kết nối các thế hệ, nơi bất kỳ ai cũng có thể tìm thấy những trang sách phù hợp với tâm hồn mình. Thư viện dành hẳn một khu vực sách người lớn tại tầng một với các chủ đề thiết thực như ngoại ngữ, nuôi dạy con, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng và sách về thân tâm. Ngay cả những người lớn tuổi trong khu phố, dù tóc đã bạc, vẫn thường xuyên đưa cháu đến đây và tranh thủ ngồi lại tìm đọc những tờ báo hay cuốn sách phù hợp lứa tuổi.
Giá trị bền vững qua thời gian
Dự án cá nhân của chị Thu Hương mở ra cơ hội biến những cuốn sách cũ từ tay người này trở thành chân trời tri thức mới đối với người khác. Trong dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, cuối tuần là khoảng thời gian quý giá để nghỉ ngơi, nhưng các bậc cha mẹ vẫn lựa chọn đi cùng con tới thư viện hằng tuần. Dù là mẹ hay bé, mỗi trang sách đều là một thế giới tri thức mà ở độ tuổi nào cũng cần khám phá.
Điều đáng trân quý hơn cả là trong kho tàng ngày một lớn thêm ấy vẫn hiện hữu những cuốn sách được gìn giữ vẹn nguyên qua nhiều năm tháng, gắn liền với tuổi thơ của chị Thu Hương và em gái, cho đến những cuốn sách thuộc về thế hệ của mẹ chị - bà Bích Vân. Sự hiện diện của những cuốn sách “từ cổ chí kim” này vừa góp phần làm nên sự đa dạng, phong phú cho kho học liệu, vừa là sợi liên kết văn hóa đọc bền bỉ trong cộng đồng, cũng như là minh chứng sống động cho truyền thống hiếu học tốt đẹp được nâng niu qua nhiều thế hệ trong các gia đình Việt.
